ვორენ ბაფეტი

მოკლედ

• ვორენ ბაფეტი (Warren Buffett) ისტორიაში ყველაზე წარმატებული და ცნობილი ინვესტორია.
• 60 წელზე მეტი ხელმძღვანელობდა Berkshire Hathaway-ს და ის ტექსტილის წარუმატებელი ქარხნიდან მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს კომპანიად აქცია.
• მისი სტილი — შინაგან ღირებულებაზე იაფად ნაყიდი კარგი კომპანიები და მათი ფლობა ათწლეულების განმავლობაში — ცნობილია როგორც „ღირებულებითი ინვესტირება“.
• ქონების დიდ ნაწილს საქველმოქმედოდ გასცემს და დღემდე 1958 წელს ნაყიდ ჩვეულებრივ სახლში ცხოვრობს.

ბავშვობა და ოჯახი

ბაფეტი 1930 წელს, დიდი დეპრესიის დროს, ქალაქ ომაჰაში დაიბადა. მისი მამა, ჰოვარდ ბაფეტი, აქციებით მოვაჭრე ბროკერი იყო, მოგვიანებით კი აშშ-ის კონგრესის წევრი გახდა. ოჯახი საშუალო შეძლებისა იყო — არც ღარიბი და არც მდიდარი. ამიტომ ბაფეტი ითვლება ადამიანად, რომელმაც ქონება საკუთარი შრომით შექმნა.

ფულის შოვნის ნიჭი ბავშვობიდანვე ჰქონდა. 6 წლის ასაკში ბაბუის მაღაზიიდან კოკა-კოლას ექვსიან შეკვრას იყიდდა და ცალ-ცალკე, მოგებით ყიდდა. შემდეგ იყო საღეჭი რეზინი, ჟურნალები და გაზეთები. მოზარდობისას გაზეთ Washington Post-ს ავრცელებდა, მეგობართან ერთად კი სადალაქოებში ფლიპერის აპარატები განათავსა და შემოსავალს ყოფდნენ.

11 წლის ასაკში იყიდა პირველი აქციები — Cities Service-ის სამი აქცია. აქცია ჯერ დაეცა, მერე ოდნავ აიწია და ბაფეტმა პატარა მოგებით მაშინვე გაყიდა. ცოტა ხანში აქციის ფასი რამდენჯერმე გაიზარდა. ამ ამბიდან მან ცხოვრების პირველი გაკვეთილი მიიღო: მოთმინება და შეძენის ფასზე არ ფიქრი.

ახალგაზრდობა და განათლება

ბაფეტი ორი წელი სწავლობდა პენსილვანიის უნივერსიტეტის ცნობილ ბიზნეს სკოლაში (Wharton), მაგრამ თვლიდა, რომ იქ ბევრს ვერ სწავლობდა, და ნებრასკის უნივერსიტეტში გადავიდა. 19 წლის ასაკში წაიკითხა ბენჯამინ გრეჰემის წიგნი „გონიერი ინვესტორი“ (The Intelligent Investor) — მოგვიანებით ამბობდა, რომ ეს იყო ყველაზე კარგი წიგნი, რაც კი ოდესმე წაუკითხავს ინვესტირებაზე.

ჰარვარდის ბიზნეს სკოლამ ბაფეტი არ მიიღო. ეს წარუმატებლობა ბედნიერი აღმოჩნდა: მან გაიგო, რომ გრეჰემი კოლუმბიის უნივერსიტეტში ასწავლიდა, და იქ ჩააბარა. გრეჰემის სტუდენტობის შემდეგ ბაფეტს უნდოდა, მის ფირმაში უფასოდაც ემუშავა, მაგრამ გრეჰემმა თავიდან უარი უთხრა. რამდენიმე წლის შემდეგ მაინც აიყვანა.

კარიერის გზა

1956 წელს, 26 წლის ბაფეტი ომაჰაში დაბრუნდა და ოჯახის წევრებისა და მეგობრების ფულით საკუთარი საინვესტიციო პარტნიორობა შექმნა. თითქმის 13 წლის განმავლობაში პარტნიორობა ბაზარს ყოველწლიურად დიდი სხვაობით უსწრებდა და ერთ წელსაც არ წაუგია.

თავიდან ბაფეტი გრეჰემის მეთოდით მუშაობდა: ეძებდა ძალიან იაფ, ხშირად ცუდ კომპანიებს — ე.წ. „სიგარეტის ნამწვებს“, რომლებსაც ერთი ნაფაზი კიდევ დარჩენია. მოგვიანებით, ჩარლი მანგერის გავლენით, სტრატეგია შეცვალა: დაიწყო კარგი კომპანიების ყიდვა, რომლებსაც ძლიერი ბრენდი და კონკურენტული უპირატესობა („თხრილი“) აქვთ, თუნდაც ცოტა უფრო ძვირად.

1960-იან წლებში ბაფეტმა ტექსტილის კომპანია Berkshire Hathaway-ის აქციების ყიდვა დაიწყო და 1965 წელს კომპანიის კონტროლი აიღო. ტექსტილის ბიზნესი თანდათან დაიხურა, Berkshire კი ბაფეტის საინვესტიციო „ყუთად“ იქცა: მისი მეშვეობით ყიდულობდა სადაზღვევო კომპანიებს, სხვა ბიზნესებს და აქციებს.

საიდან აქვს ფული

ბაფეტის საიდუმლო იარაღი დაზღვევაა. სადაზღვევო კომპანიები (მაგალითად GEICO და National Indemnity) კლიენტებისგან შენატანებს წინასწარ იღებენ, ზარალს კი მოგვიანებით იხდიან. ამ შუალედში დაგროვებულ ფულს (ე.წ. „ფლოატს“) ბაფეტი აქციებსა და კომპანიებში აბანდებდა. ეს იყო იაფი ფული, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში მუშაობდა.

მეორე საიდუმლო რთული პროცენტია. ბაფეტი ინვესტირებას 11 წლის ასაკიდან აკეთებს და მისი ქონების აბსოლუტური უმრავლესობა 50 წლის ასაკის შემდეგ დაგროვდა. ეს კარგად აჩვენებს, რომ ინვესტირებაში დრო ყველაზე ძლიერი მოკავშირეა.

დღეს Berkshire-ს სრულად ეკუთვნის ათობით კომპანია — რკინიგზა BNSF, ენერგეტიკული ბიზნესი, სადაზღვევო GEICO, შოკოლადის See's Candies და სხვები, ხოლო აქციების პორტფელში Apple, American Express, Coca-Cola და სხვა ცნობილი კომპანიებია.

ყველაზე წარმატებული გარიგებები

• See's Candies (1972): შოკოლადის კომპანია, რომელიც მცირე თანხად იყიდა და რომელმაც შემდეგ ათწლეულებში ნაყიდ ფასზე ბევრჯერ მეტი მოგება მოუტანა. ამ გარიგებამ ასწავლა, რამდენად ძვირფასია ძლიერი ბრენდი.
• Coca-Cola (1988): 1987 წლის ბაზრის კრახის შემდეგ დაიწყო ყიდვა. Coca-Cola დღესაც Berkshire-ის პორტფელშია და ყოველწლიურად დიდ დივიდენდს იხდის.
• GEICO: სადაზღვევო კომპანია, რომლითაც სტუდენტობიდან იყო მოხიბლული. 1996 წელს სრულად შეიძინა.
• 2008 წლის კრიზისი: როცა ყველას ეშინოდა, Goldman Sachs-სა და სხვა კომპანიებს ძალიან ხელსაყრელი პირობებით ასესხა ფული.
• Apple (2016-დან): ბაფეტი დიდხანს არიდებდა თავს ტექნოლოგიურ კომპანიებს, მაგრამ Apple მომხმარებლის ბრენდად დაინახა. ის Berkshire-ის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მომგებიანი ინვესტიცია გახდა.

წარუმატებლობები და შეცდომები

ბაფეტი ღიად საუბრობს საკუთარ შეცდომებზე — ეს მისი წერილების ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული ნაწილია.

• თავად Berkshire Hathaway: ბაფეტი აღიარებს, რომ ტექსტილის კომპანია ნაწილობრივ ბრაზის გამო იყიდა — ყოფილმა მენეჯერმა ფასზე შეთანხმება დაარღვია. მოგვიანებით ამ გადაწყვეტილებას თავისი ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე ძვირი შეცდომა უწოდა, რადგან წლების განმავლობაში ფული მომაკვდავ ბიზნესს მოახმარა.
• Dexter Shoe (1993): ფეხსაცმლის კომპანია, რომელიც Berkshire-ის აქციებით იყიდა. კომპანიის ღირებულება მალე გაქრა, გადახდილი აქციები კი ბევრჯერ გაძვირდა. ამ გარიგებას ბაფეტი ყველაზე ცუდს უწოდებს.
• Kraft Heinz: 2015 წლის შერწყმის შემდეგ კომპანიის ღირებულება ძლიერ დაეცა და Berkshire-ს დიდი ზარალის ჩაწერა მოუწია.
• ავიაკომპანიები (2020): პანდემიის დასაწყისში ავიაკომპანიების აქციები ზარალით გაყიდა, მერე კი ისინი აღდგნენ.
• „ბაფეტმა ალღო დაკარგა“: 1999 წელს, ინტერნეტ-ბუშტის მწვერვალზე, ბევრი წერდა, რომ ბაფეტი მოძველდა, რადგან ტექნოლოგიურ აქციებს არ ყიდულობდა. ბუშტი რამდენიმე თვეში გასკდა და ბაფეტი მართალი აღმოჩნდა.

ყველაზე ხმაურიანი ამბები

• ფსონი ჰეჯ-ფონდების წინააღმდეგ: 2008 წელს ბაფეტმა ერთ ჰეჯ-ფონდთან ფსონი დადო, რომ 10 წლის განმავლობაში უბრალო S&P 500-ის ინდექსის ფონდი საუკეთესო პროფესიონალების მიერ შერჩეულ ფონდებს აჯობებდა. ფსონი დიდი სხვაობით მოიგო.
• Salomon Brothers-ის გადარჩენა (1991): როცა საინვესტიციო ბანკი Salomon, რომლის აქციონერიც Berkshire იყო, სკანდალში გაეხვია, ბაფეტი დროებით მისი ხელმძღვანელი გახდა და კონგრესის წინაშე ცნობილი სიტყვა თქვა: „დაკარგეთ ფული ფირმისთვის და გავიგებ. დაკარგეთ რეპუტაციის ნატამალი და დაუნდობელი ვიქნები.“
• „ლანჩი ბაფეტთან“: ყოველწლიურ საქველმოქმედო აუქციონზე ხალხი მილიონობით დოლარს იხდიდა მასთან ერთი ლანჩისთვის. შემოსული ფული უსახლკაროების დასახმარებლად მიდიოდა.
• Berkshire-ის წლიური შეხვედრა ომაჰაში ათიათასობით ადამიანს იზიდავს მთელი მსოფლიოდან. მას „კაპიტალისტების ვუდსტოკს“ ეძახიან.

ინვესტირების სტილი

ბაფეტის მეთოდი მარტივად ჟღერს, მაგრამ დიდ დისციპლინას მოითხოვს:

• იყიდე მხოლოდ ის, რაც გესმის („კომპეტენციის წრე“).
• აქცია კომპანიის ნაწილია და არა ფურცელი, რომლის ფასიც ხტის. იფიქრე როგორც კომპანიის მფლობელმა.
• იყიდე რეალურ ღირებულებაზე იაფად, რომ შეცდომის შემთხვევაში „უსაფრთხოების ზღვარი“ გქონდეს.
• ეძებე „თხრილიანი“ კომპანიები — ძლიერი ბრენდით და პატიოსანი მენეჯმენტით.
• ფლობე დიდხანს და ნუ ღელავ ბაზრის დროებით ვარდნაზე. ბაზარი, მისი სიტყვებით, „მოთმინების არმქონეთაგან მომთმენებისკენ ფულის გადატანის მექანიზმია“.

ქველმოქმედება და ცხოვრების წესი

ბაფეტი მსოფლიოს უმდიდრეს ადამიანებს შორისაა, მაგრამ ძალიან უბრალოდ ცხოვრობს. ომაჰაში იმავე სახლში ცხოვრობს, რომელიც 1958 წელს იყიდა. საუზმეზე ხშირად McDonald's-ში გაივლის და თანხის ოდენობას იმის მიხედვით ირჩევს, რამდენად კარგადაა ბაზარი. ათწლეულების განმავლობაში Berkshire-ისგან წლიური ხელფასის სახით მხოლოდ ასი ათასი დოლარი ეღირსებოდა.

2006 წელს ბაფეტმა გამოაცხადა, რომ ქონების დიდ ნაწილს საქველმოქმედოდ გასცემდა, ძირითადად ბილ გეითსის ფონდს. 2010 წელს მასთან ერთად დააარსა „გაცემის პირობა“ (The Giving Pledge), რომლითაც მილიარდერები ქონების ნახევარზე მეტის გაცემას პირდებიან. ბაფეტი თავად ქონების 99%-ზე მეტის გაცემას აპირებს.

საინტერესო ფაქტები

• პირველი საგადასახადო დეკლარაცია 13 წლის ასაკში შეავსო და ველოსიპედი სამუშაო ხარჯად ჩაწერა.
• დღეში რამდენიმე ქილა კოკა-კოლას სვამს და ამბობს, რომ „ექვსი წლის ბავშვივით“ იკვებება.
• საჯარო გამოსვლის ეშინოდა, ამიტომ ახალგაზრდობაში ორატორობის კურსი გაიარა. ამ კურსის დიპლომი დღემდე კაბინეტში კიდია, უნივერსიტეტის დიპლომები კი — არა.
• დღის დიდ ნაწილს კითხვას უთმობს: ამბობს, რომ დღეში ასობით გვერდს კითხულობს — ფინანსურ ანგარიშებს, გაზეთებს და წიგნებს.
• მისი ყოველწლიური წერილები აქციონერებს უფასოდ იდება Berkshire-ის საიტზე და ბიზნესის ერთ-ერთ საუკეთესო სახელმძღვანელოდ ითვლება.

რა ვისწავლოთ ბაფეტისგან

• დაიწყე ადრე. ბაფეტის ქონების უდიდესი ნაწილი სიბერეში გაჩნდა, რადგან რთულ პროცენტს ათწლეულები ჰქონდა სამუშაოდ.
• ნუ ეცდები ბაზრის გამოცნობას. მოკლევადიანი რყევები ხმაურია; მნიშვნელობა აქვს კომპანიის ღირებულებას გრძელ ვადაში.
• თუ არ გაქვს დრო ანალიზისთვის, იყიდე ინდექსი. ბაფეტი თავად ურჩევს უმეტეს ადამიანს იაფ ინდექსის ფონდს. მეტი წაიკითხე გზამკვლევში რა არის S&P 500.
• იყავი მშვიდი, როცა სხვები პანიკაში არიან. საუკეთესო შესაძლებლობები კრიზისის დროს ჩნდება.
• რეპუტაცია ფულზე ძვირია. ბაფეტის მთელი იმპერია ნდობაზეა აგებული.