ბენჯამინ გრეჰემი

მოკლედ

• ბენჯამინ გრეჰემი (Benjamin Graham) თანამედროვე ინვესტირების ერთ-ერთი შემქმნელია. ხშირად „ღირებულებითი ინვესტირების მამას“ უწოდებენ.
• მისი წიგნი „გონიერი ინვესტორი“ ინვესტირების ყველაზე ცნობილ წიგნად ითვლება. ვორენ ბაფეტი მას „ყველაზე კარგ წიგნს“ უწოდებს, რაც კი ოდესმე დაწერილა ინვესტირებაზე.
• გრეჰემმა გამოიგონა ცნებები, რომლებიც დღესაც ყველა ინვესტორმა იცის: „უსაფრთხოების ზღვარი“, „ბატონი ბაზარი“ და შინაგანი ღირებულება.
• ის იყო ბაფეტის მასწავლებელი და მისი პირველი დამსაქმებელი უოლ-სტრიტზე.

ბავშვობა და ოჯახი

გრეჰემი 1894 წელს ლონდონში, ებრაულ ოჯახში დაიბადა (ოჯახის თავდაპირველი გვარი გროსბაუმი იყო). ერთი წლის ასაკში ოჯახი ნიუ-იორკში გადავიდა, სადაც მამამ ფაიფურის ბიზნესი დაიწყო. როცა ბენჯამინი 9 წლის იყო, მამა გარდაიცვალა და ოჯახი გაღარიბდა. დედამ სცადა, ოჯახი აქციებით ვაჭრობით გადაერჩინა, ვალით ყიდულობდა აქციებს და 1907 წლის ფინანსურ პანიკაში დანაზოგი დაკარგა.

ბავშვობის ეს გამოცდილება — სიღარიბე და ბაზარზე დედის ზარალი — გრეჰემის მთელ ფილოსოფიაში ჩანს: მისთვის მთავარი იყო ფულის დაცვა და არა სწრაფი მოგება.

ახალგაზრდობა და განათლება

გრეჰემი ბრწყინვალე სტუდენტი იყო. კოლუმბიის უნივერსიტეტი 1914 წელს კლასში მეორე შედეგით დაამთავრა. უნივერსიტეტმა სამ სხვადასხვა ფაკულტეტზე — ინგლისურ ლიტერატურაში, მათემატიკასა და ფილოსოფიაში — შესთავაზა მასწავლებლობა. გრეჰემმა ყველა უარყო და 20 წლის ასაკში უოლ-სტრიტზე წავიდა სამუშაოდ.

კარიერის გზა

უოლ-სტრიტზე გრეჰემი სწრაფად გახდა ცნობილი ანალიტიკოსი. იმ დროს ფინანსური ანგარიშგება ცოტას თუ აინტერესებდა — ვაჭრობა ჭორებზე იყო დამოკიდებული. გრეჰემი კი კომპანიების ანგარიშებს დეტალურად კითხულობდა და პოულობდა კომპანიებს, რომლებიც ფულზე იაფად იყიდებოდა, რაც მათ ბალანსზე ჰქონდათ.

1926 წელს ჯერომ ნიუმანთან ერთად საინვესტიციო ფირმა დააარსა. 1920-იან წლებში ის ერთ-ერთი პირველი „აქტივისტი“ ინვესტორი გახდა: ნავთობსადენის კომპანიას აიძულა, აქციონერებისთვის დაებრუნებინა ზედმეტი ფული, რომელსაც კომპანია უსარგებლოდ ინახავდა.

წარუმატებლობა: 1929 წლის კრახი

1929 წლის დიდმა კრახმა გრეჰემიც არ დაინდო. ვალით ნაყიდმა პოზიციებმა და ბაზრის სამწლიანმა ვარდნამ ფონდის ფულის დიდი ნაწილი წაიღო. გრეჰემი ახლოს იყო გაკოტრებასთან და წლები დასჭირდა, რომ ზარალი აღედგინა.

სწორედ ამ გამოცდილებიდან დაიბადა მისი მთავარი იდეა — უსაფრთხოების ზღვარი: აქცია იმდენად იაფად უნდა იყიდო, რომ შეცდომის ან უბედურების შემთხვევაშიც არ დაკარგო ბევრი. 1934 წელს დევიდ დოდთან ერთად გამოსცა „ფასიანი ქაღალდების ანალიზი“ — სახელმძღვანელო, რომელიც დღესაც ისწავლება.

ყველაზე დიდი წარმატება: GEICO

1948 წელს გრეჰემის ფონდმა სადაზღვევო კომპანია GEICO-ს ნახევარი იყიდა. ეს გრეჰემის წესების დარღვევა იყო: ერთ კომპანიაში ფონდის ფულის დიდი ნაწილის ჩადება. შემდეგ წლებში GEICO იმდენად გაიზარდა, რომ ამ ერთმა ინვესტიციამ გრეჰემს იმაზე მეტი მოგება მოუტანა, ვიდრე ყველა დანარჩენმა ერთად. დღეს GEICO სრულად Berkshire Hathaway-ს ეკუთვნის — ბაფეტის კომპანიას.

მასწავლებელი და ბაფეტი

1928 წლიდან გრეჰემი კოლუმბიის უნივერსიტეტში ასწავლიდა. 1950 წელს მის ლექციებზე ახალგაზრდა ვორენ ბაფეტი მოვიდა, რომელმაც ერთადერთმა მიიღო მისგან უმაღლესი შეფასება. ბაფეტმა უფასოდ მუშაობა შესთავაზა, გრეჰემმა უარი უთხრა, 1954 წელს კი მაინც აიყვანა. 1956 წელს გრეჰემმა ფონდი დახურა, რადგან აღარ სურდა ფულის შოვნაზე ფიქრი.

ინვესტირების სტილი

• აქცია ბიზნესის ნაწილია. იფიქრე, როგორც კომპანიის მფლობელმა და არა მოთამაშემ.
• „ბატონი ბაზარი“: ბაზრის განწყობა ყოველდღე იცვლება. მის ემოციებს ნუ აჰყვები — გამოიყენე ისინი.
• უსაფრთხოების ზღვარი: იყიდე მხოლოდ მაშინ, როცა ფასი რეალურ ღირებულებაზე ბევრად დაბალია.
• ინვესტიცია და სპეკულაცია სხვადასხვაა. ინვესტიცია ანალიზს ეფუძნება, სპეკულაცია — იმედს.
• დაცვითი და აქტიური ინვესტორი: დამწყებს ურჩევდა მარტივ, დივერსიფიცირებულ პორტფელს აქციებითა და ობლიგაციებით.

საინტერესო ფაქტები

• გრეჰემს ლიტერატურა და თეატრი უყვარდა: დაწერა პიესა, რომელიც ბროდვეიზე დაიდგა და სწრაფად ჩავარდა. ლექსებსაც წერდა და ესპანურიდან რომანი თარგმნა.
• რამდენიმე გამოგონება დააპატენტა, მათ შორის გამოსათვლელი მოწყობილობა.
• ცხოვრების ბოლოს ამბობდა, რომ ყოველდღე სამი რამის გაკეთება სურდა: რაღაც სულელური, რაღაც შემოქმედებითი და რაღაც გულუხვი.
• სიცოცხლის ბოლო წლებში, ინდექსის ფონდების გავრცელებამდე, აღიარა, რომ რთული ანალიზი უკვე ნაკლებად იძლევა უპირატესობას და ჩვეულებრივ ინვესტორს მარტივი მეთოდები სჭირდება.

რა ვისწავლოთ გრეჰემისგან

• პირველ რიგში — არ დაკარგო. უსაფრთხოების ზღვარი ყველა ინვესტორისთვის მთავარი წესია.
• ემოცია შენი მტერია. გრეჰემის აზრით, ინვესტორის ყველაზე დიდი მტერი თავად ის არის — ამიტომ ისწავლე ქცევითი ფინანსების საფუძვლები.
• ვალი საშიშია. 1929 წელს გრეჰემიც ვალის გამო დაზარალდა. ლევერიჯი ზარალსაც ზრდის.
• ღირებულებისა და ფასის გარჩევა. ფასი ყოველდღე იცვლება, ღირებულება — ნელა. ამ სხვაობაშია შესაძლებლობა.