ინვესტორი
მოკლედ
- ჩარლი მანგერი (Charlie Munger) ვორენ ბაფეტის უახლოესი პარტნიორი და Berkshire Hathaway-ის ვიცე-თავმჯდომარე იყო 45 წლის განმავლობაში.
- ბაფეტი ამბობდა, რომ სწორედ მანგერმა გადააქცია „მაიმუნიდან ადამიანად“ — ასწავლა, რომ ცუდი იაფი კომპანიის ნაცვლად კარგი კომპანია სამართლიან ფასად ეყიდა.
- ცნობილი იყო პირდაპირობით, შავი იუმორით და იდეით, რომ ჭკვიანურ გადაწყვეტილებას მრავალი მეცნიერების ცოდნა სჭირდება.
- 2023 წელს გარდაიცვალა, 99 წლის ასაკში.
ბავშვობა და ოჯახი
მანგერი 1924 წლის 1 იანვარს ომაჰაში დაიბადა. მამა იურისტი იყო, ბაბუა — ფედერალური მოსამართლე. ოჯახი შეძლებული იყო, მაგრამ არა მდიდარი, და დიდი დეპრესიის წლები ბავშვობაში თავადაც იგრძნო.
საინტერესო დამთხვევა: მოზარდობისას მანგერი ომაჰაში ბაფეტის ბაბუის სასურსათო მაღაზიაში მუშაობდა — ხანგრძლივი საათები, მძიმე სამუშაო და მცირე ხელფასი. რამდენიმე წლის შემდეგ იმავე მაღაზიაში პატარა ვორენ ბაფეტიც მუშაობდა, მაგრამ მაშინ ისინი ერთმანეთს არ შეხვედრიან.
ახალგაზრდობა და განათლება
მანგერი მიჩიგანის უნივერსიტეტში მათემატიკას სწავლობდა, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის დროს ჯარში წავიდა და მეტეოროლოგად მსახურობდა. ომის შემდეგ ბაკალავრის დიპლომის გარეშე მიიღეს ჰარვარდის სამართლის სკოლაში — ოჯახის მეგობრის რეკომენდაციით — და 1948 წელს წარჩინებით დაამთავრა.
შემდეგ კალიფორნიაში, ლოს-ანჯელესში გადავიდა და წარმატებული იურისტი გახდა. 1962 წელს დააარსა იურიდიული ფირმა, რომელიც დღესაც ერთ-ერთი ცნობილია აშშ-ში, და თითქმის პარალელურად — საკუთარი საინვესტიციო პარტნიორობა.
ცხოვრების ყველაზე რთული პერიოდი
1950-იან წლებში მანგერს ყველაფერი ერთად დაემხო. 29 წლის ასაკში განქორწინდა და თითქმის მთელი ქონება დაკარგა. ცოტა ხანში მისი 9 წლის ვაჟი ლეიკემიით გარდაიცვალა. მოგვიანებით თვალის ოპერაციის გართულების გამო ერთი თვალით დაბრმავდა.
ამ ტრაგედიების შემდეგ მანგერი ამბობდა: როცა ცხოვრება წარმოუდგენელ დარტყმას გაძლევს, თავის შებრალებაში დროს ნუ დაკარგავ. მისი აზრით, საკუთარი თავის შებრალება ერთ-ერთი ყველაზე დამღუპველი ჩვევაა.
კარიერის გზა და ბაფეტთან პარტნიორობა
1959 წელს, ომაჰაში ვახშმის დროს, მანგერი და ბაფეტი ერთმანეთს გაეცნენ და მაშინვე დამეგობრდნენ. ბაფეტმა დაარწმუნა, რომ იურისტობის მაგივრად ინვესტირებას გაჰყოლოდა.
მანგერის საკუთარი პარტნიორობა 1962–1975 წლებში მოქმედებდა და ბაზარს მნიშვნელოვნად უსწრებდა, თუმცა 1973–1974 წლების დათვის ბაზარმა ძალიან დიდი ზარალი მიაყენა. ეს კარგად აჩვენებს, რომ დიდ ინვესტორებსაც აქვთ რთული წლები.
1978 წელს მანგერი Berkshire Hathaway-ის ვიცე-თავმჯდომარე გახდა. ბაფეტთან ერთად იღებდა ყველა მთავარ გადაწყვეტილებას. ყოველწლიურ შეხვედრაზე ბაფეტი ლაპარაკობდა, მანგერი კი ხშირად მოკლედ ამბობდა: „დასამატებელი არაფერი მაქვს“ — რაც დარბაზს ყოველ ჯერზე აცინებდა.
საიდან ჰქონდა ფული
მანგერის ქონების ძირითადი ნაწილი Berkshire Hathaway-ის აქციები იყო. გარდა ამისა, დიდ წილს ფლობდა Costco-ში, რომლის საბჭოშიც 26 წელი იჯდა, და Daily Journal-ში — პატარა საგაზეთო კომპანიაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა.
ყველაზე ცნობილი მისი დამოუკიდებელი ინვესტიცია ჩინური ავტომწარმოებელი BYD იყო. 2008 წელს, ინვესტორ ლი ლუს რჩევით, Berkshire-მა BYD-ში ფული ჩადო და ეს ინვესტიცია წლების განმავლობაში ბევრჯერ გაიზარდა.
წარუმატებლობები და შეცდომები
- 1973–1974 წლების ვარდნა: მისმა პარტნიორობამ ორ წელიწადში ფულის დიდი ნაწილი დაკარგა. მანგერი ამბობდა, რომ ვინც ბაზრის ნახევრით ვარდნას მშვიდად ვერ იტანს, აქციებში არ უნდა იყოს.
- Alibaba: 2021 წელს Daily Journal-ის მეშვეობით Alibaba-ში ჩადო ფული. აქციამ მკვეთრად დაიწია და მანგერმა ეს ინვესტიცია თავის უდიდეს შეცდომებს შორის დაასახელა.
- Munger Hall: სიცოცხლის ბოლოს კალიფორნიის უნივერსიტეტს ახალი საცხოვრებლის აშენებისთვის დიდი თანხა შესწირა, იმ პირობით, რომ შენობას თავად დააპროექტებდა. პროექტში ოთახების უმეტესობა ფანჯრების გარეშე იყო, რამაც დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია; ერთ-ერთმა არქიტექტორმა პროტესტის ნიშნად დატოვა კომისია და პროექტი საბოლოოდ გაუქმდა.
ინვესტირების სტილი და აზროვნება
- „აზროვნების მოდელების ბადე“: კარგი გადაწყვეტილებისთვის ფსიქოლოგიის, ეკონომიკის, მათემატიკის, ფიზიკისა და ბიოლოგიის მთავარი იდეები უნდა იცოდე და ერთმანეთს დაუკავშირო.
- „შებრუნება“: ნაცვლად კითხვისა „როგორ მივაღწიო წარმატებას?“, იკითხე „რა გამოიწვევს ჩავარდნას?“ და ამას მოერიდე.
- ცოტა, მაგრამ დიდი ფსონი: მანგერი არ იყო მომხრე ბევრი პატარა პოზიციისა. მისი აზრით, როცა ნამდვილად კარგ შესაძლებლობას პოულობ, დიდი ფსონი უნდა დადო და დიდხანს ელოდო.
- ადამიანური შეცდომები: 1995 წლის ლექციაში „ადამიანური შეცდომების ფსიქოლოგია“ ჩამოთვალა გონების ხაფანგები, რომლებიც ინვესტორებს ფულს აკარგვინებს — ახლა მათ ქცევითი ფინანსები სწავლობს.
წიგნები
- „ღარიბი ჩარლის ალმანახი“ (Poor Charlie's Almanack) — მისი ლექციებისა და ფიქრების კრებული.
- მანგერი თავად „წიგნის ჭიად“ ითვლებოდა. მისი შვილები ხუმრობდნენ, რომ მამა „ფეხებიან წიგნს“ ჰგავდა. ის ურჩევდა ბიოგრაფიებსა და მეცნიერების ისტორიას, არა მხოლოდ ფინანსურ ლიტერატურას.
საინტერესო ფაქტები
- Costco-ს მიმართ დიდი პატივისცემა ჰქონდა და ხშირად აქებდა, რომ კომპანია მომხმარებელს ყოველთვის ყველაზე იაფ ფასებს სთავაზობს.
- ბოლო წლებში ხშირად ამბობდა, რომ ყოველ დილით უფრო ბრძენი იღვიძებდა, რადგან წინა დღეს რაღაც ახალი ისწავლა.
- უყვარდა არქიტექტურა და რამდენიმე შენობა თავად დააპროექტა.
- 99 წლის ასაკამდე აქტიურად ესწრებოდა შეხვედრებს და ინტერვიუებს აძლევდა.
რა ვისწავლოთ მანგერისგან
- მოთმინება ყველაზე ძვირფასი უნარია. მანგერის სიტყვებით, დიდი ფული ლოდინშია და არა ხშირ ყიდვა-გაყიდვაში.
- მოერიდე სისულელეს. უმეტეს შემთხვევაში საკმარისია, დიდი შეცდომები არ დაუშვა — გენიოსობა არ არის აუცილებელი.
- იფიქრე სტიმულებზე. როცა გაინტერესებს, ადამიანი ან კომპანია როგორ მოიქცევა, ნახე, რა აჯილდოებს მას.
- ისწავლე მთელი ცხოვრება. მანგერი მოხუცებულობაშიც ყოველდღე კითხულობდა და ამბობდა, რომ ეს იყო მისი წარმატების მთავარი მიზეზი.
