ინვესტორი
მოკლედ
- ივარ კრეიგერი (Ivar Kreuger) შვედი ინჟინერი და ფინანსისტი იყო, მეტსახელად „ასანთის მეფე“.
- 1920-იან წლებში მის კომპანიებს ასანთის მსოფლიო წარმოების დიდი ნაწილი ეკავა.
- მონოპოლიებს მთავრობების დაკრედიტების სანაცვლოდ იღებდა, ფულს კი ამერიკელი ინვესტორებისგან აგროვებდა.
- 1932 წელს მისი სიკვდილის შემდეგ გაირკვა, რომ იმპერია დიდწილად ყალბ ანგარიშებზე იდგა.
ინჟინრიდან „ასანთის მეფემდე“
კრეიგერი შვედეთში, ასანთის ქარხნების მფლობელი ოჯახის წევრი იყო. სტოკჰოლმში ინჟინერია ისწავლა და რამდენიმე წელი აშშ-ში და სხვა ქვეყნებში მშენებლობაზე მუშაობდა. 1908 წელს შვედეთში სამშენებლო კომპანია დააარსა, რომელიც რკინაბეტონის ახალ ტექნოლოგიებს იყენებდა და სწრაფად გაიზარდა.
1917 წელს კრეიგერმა შვედეთის ასანთის ქარხნები ერთ კომპანიაში, Swedish Match-ში გააერთიანა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბევრ ევროპულ მთავრობას ფული სჭირდებოდა, და კრეიგერმა შესთავაზა გარიგება: სესხი ასანთის მონოპოლიის სანაცვლოდ. ასე მისმა ჯგუფმა ათობით ქვეყნის ბაზარი აიღო.
პირამიდის ნგრევა
სესხების დასაფინანსებლად კრეიგერი აშშ-ში ყიდდა თავისი კომპანიების ფასიან ქაღალდებს, რომლებიც მაღალ დივიდენდებს იხდიდნენ. ამ დივიდენდების ნაწილი ახალი ინვესტორების ფულით იფარებოდა, ანგარიშები კი რთული და გაუმჭვირვალე იყო. 1929 წლის კრახისა და დიდი დეპრესიის შემდეგ ახალი ფული აღარ შემოდიოდა. 1932 წლის მარტში კრეიგერმა პარიზში თავი მოიკლა. გამოძიებამ აჩვენა, რომ ანგარიშები გაყალბებული იყო და კომპანიები რეალურად გაკოტრებული იყო.
რა ვისწავლოთ კრეიგერისგან
- ძალიან მაღალი და სტაბილური დივიდენდი შეიძლება გაფრთხილება იყოს. შეამოწმე, ფარავს თუ არა მას რეალური ფულადი ნაკადი — ნახე დივიდენდის შემოსავლიანობა.
- გაუმჭვირვალე ანგარიშები საშიშია. თუ ვერ გაიგე, როგორ შოულობს კომპანია ფულს, ფრთხილად იყავი — ნახე ფინანსური ანგარიშგება.
- თაღლითობა კრიზისში ვლინდება. როცა ახალი ფული აღარ შემოდის, პირამიდა იშლება — ნახე ბუშტები და კრიზისები.
