ჩარლზ პონცი

მოკლედ

• ჩარლზ პონცი (Charles Ponzi) იტალიელი ემიგრანტი და თაღლითი იყო, რომელმაც 1920 წელს ბოსტონში ათიათასობით ადამიანი მოატყუა.
• ჰპირდებოდა 50%-იან შემოსავალს 45 დღეში, რეალურად კი ძველ ინვესტორებს ახლების ფულით უხდიდა.
• სქემა რამდენიმე თვეში დაინგრა; მის გამო რამდენიმე ბანკი გაკოტრდა.
• მისი სახელი ყველა მსგავსი თაღლითობის აღმნიშვნელი ტერმინი გახდა — „პონცის სქემა“.

ახალგაზრდობა

პონცი 1882 წელს იტალიაში დაიბადა. რომის უნივერსიტეტში სწავლობდა, მაგრამ, მისივე თქმით, ფულს უფრო გართობაზე ხარჯავდა. 1903 წელს ბოსტონში ჩავიდა ჯიბეში რამდენიმე დოლარით — ამბობდა, რომ დანარჩენი გემზე აზარტულ თამაშებში წააგო. წლების განმავლობაში უმნიშვნელო სამუშაოებს ასრულებდა, მათ შორის რესტორანში ჭურჭლის მრეცხავად. კანადაში ყალბი ჩეკისთვის, აშშ-ში კი ემიგრანტების უკანონო გადაყვანისთვის ციხეში იჯდა.

სქემა

1919 წელს პონციმ ესპანეთიდან წერილში საერთაშორისო საფოსტო კუპონი მიიღო და შენიშნა, რომ კუპონები სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვა ფასად იყიდებოდა. 1920 წელს დააარსა კომპანია, რომელიც ამ სხვაობაზე მოგებას ჰპირდებოდა ინვესტორებს. პირველ ინვესტორებს დაპირებული თანხა მართლაც გადაუხადა — ახალი ინვესტორების ფულით. ამბავი სწრაფად გავრცელდა და ყოველდღიურად ათასობით ადამიანი მოდიოდა ფულის ჩასადებად.

კრახი

1920 წლის ზაფხულში გაზეთმა Boston Post-მა გამოძიება დაიწყო და აჩვენა, რომ კუპონების რაოდენობა პონცის მიერ შეგროვებულ თანხასთან შედარებით მიკროსკოპულად მცირე იყო. ინვესტორებმა ფულის გატანა დაიწყეს, აგვისტოში კი პონცი დააპატიმრეს. სქემის ნგრევამ რამდენიმე ბანკი გააკოტრა. პონციმ წლები გაატარა ციხეში, 1934 წელს იტალიაში დეპორტირეს, სიცოცხლის ბოლოს კი ბრაზილიაში ღარიბი გარდაიცვალა.

რა ვისწავლოთ პონცისგან

• ძალიან მაღალი, სწრაფი და სტაბილური შემოსავალი — გაფრთხილების ნიშანია. რეალური ინვესტიციები მერყეობს; „გარანტირებული“ მაღალი შემოსავალი თითქმის ყოველთვის ტყუილია.
• გაიგე, საიდან მოდის ფული. თუ ვერ ხსნი, როგორ შოულობს ბიზნესი ფულს, ნუ ჩადებ მასში — ნახე საიდან მოდის შემოსავალი.
• „ყველა დებს“ არგუმენტი არ არის. პონცის სქემები ხალხის ნდობასა და FOMO-ზე ცოცხლობს.