ბუშტები და კრიზისები

პირველ კურსში ვნახეთ, რომ ბაზრები ეცემა და აღდგება. ყველაზე მტკივნეული ვარდნები კი ხშირად ბუშტების გასკდომის შემდეგ ხდება — როცა ფასები რეალურ ღირებულებას ძალიან შორდება.

როგორ ვითარდება ბუშტი

ეკონომისტმა ჰაიმან მინსკიმ და სხვებმა ბუშტის ტიპური ეტაპები აღწერეს:

ისტორიის ცნობილი ბუშტები

ბუშტის ნიშნები

• ფასები იზრდება ბევრად უფრო სწრაფად, ვიდრე მოგებები (P/E და P/S ისტორიულ მაქსიმუმებთან).
• ყველგან ერთ თემაზე ლაპარაკობენ — ტაქსის მძღოლიც და ოჯახის წევრებიც გირჩევენ.
• ახალ ინვესტორებს სწრაფი გამდიდრების იმედი მოჰყავს და ნასესხები ფულით ყიდულობენ (ბერკეტი).
• გამოთქმა „ამჯერად ყველაფერი სხვაგვარადაა“ და „ძველი წესები აღარ მუშაობს“.
• ბიზნესები ფასდება „ნახვებით“, „მომხმარებლებით“ ან სხვა მაჩვენებლებით და არა მოგებით.

2008: როგორ გახდა ბუშტი კრიზისი

2008 წლის კრიზისი მხოლოდ ფასების ვარდნა არ იყო. ბანკებს უზარმაზარი ბერკეტი და საბინაო სესხებზე დამოკიდებული რთული ფასიანი ქაღალდები ჰქონდათ. როცა ბინების ფასი დაეცა, ზარალი მთელ ფინანსურ სისტემაში გავრცელდა: Lehman Brothers გაკოტრდა, კრედიტი „გაიყინა“, ეკონომიკა რეცესიაში შევიდა.

გაკვეთილი: ბუშტი + ბერკეტი = კრიზისი. ბერკეტის გარეშე ბუშტის გასკდომა მტკივნეულია; ბერკეტით — დამანგრეველი.

რა ვქნათ ინვესტორმა

• ნუ ეცდები ბუშტის ზუსტ ტაიმინგს. ბუშტი შეიძლება წლობით გაგრძელდეს — ეკონომისტი ჯონ მეინარდ კეინსი ამბობდა: „ბაზარი შეიძლება ირაციონალური უფრო დიდხანს დარჩეს, ვიდრე შენ გადახდისუნარიანი“.
• დაიცავი განაწილება და რებალანსირება (მესამე კურსი). ის ავტომატურად გაყიდის ნაწილს, რაც ძალიან გაიზარდა.
• ნუ იყიდი ნასესხები ფულით.
• „თანამგზავრის“ ლიმიტი: ცხელ თემაში მონაწილეობა გინდა? მხოლოდ პატარა, წინასწარ განსაზღვრული წილით.

მოკლედ

• ბუშტი: ფასი რეალურ ღირებულებას ძალიან შორდება ენთუზიაზმისა და იაფი ფულის გამო.
• ნიშნები: ფასები მოგებაზე სწრაფად იზრდება, ყველა ერთ თემაზე ლაპარაკობს, ბერკეტი იზრდება, „ამჯერად სხვაგვარადაა“.
• ბუშტი + ბერკეტი = კრიზისი (2008).
• დაცვა: განაწილება, რებალანსირება, ბერკეტის გარეშე, თანამგზავრის ლიმიტი.