ინვესტორი
მოკლედ
- სამუელ ინსული (Samuel Insull) ბრიტანული წარმოშობის ამერიკელი ბიზნესმენი იყო.
- ახალგაზრდობაში თომას ედისონის პირადი მდივანი იყო.
- ჩიკაგოში ელექტროენერგეტიკული იმპერია შექმნა და ელექტროენერგია მასობრივად ხელმისაწვდომი გახადა.
- მისი ვალზე დაფუძნებული ჰოლდინგების პირამიდა 1932 წელს ჩამოიშალა და ათასობით ინვესტორი დააზარალა.
ედისონის მდივნიდან ჩიკაგომდე
ინსული ლონდონში, ღარიბ ოჯახში გაიზარდა და 14 წლის ასაკიდან მუშაობდა. ლონდონში თომას ედისონის წარმომადგენლის მდივანი იყო, 1881 წელს კი ნიუ-იორკში, თავად ედისონის პირადი მდივანი გახდა. ის ედისონის ბიზნესებს ფინანსურად ხელმძღვანელობდა და General Electric-ის შექმნაშიც მონაწილეობდა.
1892 წელს ინსული ჩიკაგოს ელექტროკომპანიის ხელმძღვანელი გახდა. მან ააშენა დიდი ელექტროსადგურები და თანდათან ჩიკაგოს ელექტროენერგეტიკა ერთ კომპანიაში, Commonwealth Edison-ში გააერთიანა. შემდეგ აშშ-ის შუა დასავლეთის ათობით შტატში კომპანიების ყიდვა დაიწყო.
პირამიდის ნგრევა
1920-იან წლებში ინსულის ჰოლდინგი რთულ, მრავალსართულიან სტრუქტურად იქცა, რომელიც ვალითა და მცირე ინვესტორების ფულით ფინანსდებოდა. დიდი დეპრესიის დროს ეს სტრუქტურა ჩამოიშალა. ინსული ევროპაში წავიდა, შემდეგ კი საბერძნეთსა და თურქეთში იმალებოდა, სანამ 1934 წელს აშშ-ს არ გადასცეს. სასამართლოზე ნაფიცმა მსაჯულებმა ის გაამართლეს, მაგრამ მისი სახელი დიდი დეპრესიის ფინანსური ექსცესების სიმბოლოდ იქცა. ამ ამბავმა 1935 წელს აშშ-ში ენერგეტიკული ჰოლდინგების შეზღუდვის კანონის მიღებას შეუწყო ხელი.
რა ვისწავლოთ ინსულისგან
- მასშტაბის ეკონომია ფასს ამცირებს. დიდი ელექტროსადგურები ელექტროენერგიას აიაფებს — ნახე კონკურენტული თხრილი.
- რთული სტრუქტურა რისკს მალავს. თუ კომპანიის ფლობის სქემა გაუგებარია, ფრთხილად იყავი — ნახე ფინანსური ანგარიშგება.
- ვალზე აგებული ფენები კრიზისში ერთად იშლება. ლევერიჯი თითოეულ დონეზე რისკს ადიდებს — ნახე ლევერიჯი.
