ინვესტორი
მოკლედ
- ბერნი მეიდოფი (Bernie Madoff) ისტორიაში ყველაზე დიდი ფინანსური პირამიდის შემქმნელია.
- ათწლეულების განმავლობაში უოლ-სტრიტის ერთ-ერთი ყველაზე პატივსაცემი ფიგურა იყო — Nasdaq-ის საბჭოს ყოფილი თავმჯდომარე.
- ინვესტორებს ყოველწლიურად სტაბილურ, „უსაფრთხო“ შემოსავალს უჩვენებდა, რომელიც სინამდვილეში ახალი ინვესტორების ფულით იფარებოდა.
- 2008 წელს სქემა ჩამოიშალა, მეიდოფს 150 წელი მიესაჯა და ციხეში გარდაიცვალა.
ბავშვობა და ახალგაზრდობა
მეიდოფი 1938 წელს ნიუ-იორკში, საშუალო კლასის ებრაულ ოჯახში დაიბადა. სტუდენტობისას მაშველად და სარწყავი სისტემების დამმონტაჟებლად მუშაობდა. 1960 წელს დაზოგილი ფულით და ცოლის მშობლების სესხით დააარსა საკუთარი საბროკერო ფირმა.
კარიერის გზა
მეიდოფი ნამდვილი ინოვატორი იყო: მისი ფირმა ელექტრონული ვაჭრობის ერთ-ერთი პიონერი გახდა და ბაზარ-მეიკერის ბიზნესში უოლ-სტრიტის ლიდერებს შორის იყო. 1990-იანი წლების დასაწყისში Nasdaq-ის საბჭოს თავმჯდომარე იყო და რეგულატორებსაც კი ურჩევდა.
თაღლითობა
პარალელურად მეიდოფი მართავდა ცალკე „საინვესტიციო“ ბიზნესს მდიდარი კლიენტებისთვის, ქველმოქმედი ფონდებისთვის და სხვა ფონდებისთვის. ის ყოველწლიურად სტაბილურ, ზომიერად მაღალ შემოსავალს აჩვენებდა — თითქმის ყველა თვე პლიუსში იყო, ბაზრის ვარდნის დროსაც კი.
სინამდვილეში, მეიდოფის თქმით, 1990-იანი წლების დასაწყისიდან (გამომძიებლების აზრით — უფრო ადრეც) ის ინვესტორების ფულს საერთოდ არ აბანდებდა. „მოგება“ და ფულის გამოტანა ახალი ინვესტორების ფულით იფარებოდა — კლასიკური პონცის სქემა. ყალბი ანგარიშები მისი ფირმის ცალკე სართულზე მზადდებოდა.
ვინ იცოდა?
- ანალიტიკოსი ჰარი მარკოპოლოსი 2000 წლიდან რამდენჯერმე უგზავნიდა აშშ-ის ფასიანი ქაღალდების კომისიას (SEC) დეტალურ ანალიზს, რომ მეიდოფის შედეგები მათემატიკურად შეუძლებელი იყო. SEC-მა შემოწმებები ჩაატარა, მაგრამ თაღლითობა ვერ აღმოაჩინა — ეს კომისიის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ჩავარდნა გახდა.
- რამდენიმე ფონდის მენეჯერმა და ბანკმა მეიდოფთან თანამშრომლობაზე უარი თქვა, რადგან მისი შედეგები ზედმეტად კარგი მოეჩვენათ.
ჩამოშლა
2008 წლის ფინანსური კრიზისის დროს ინვესტორებმა ერთდროულად დაიწყეს ფულის გამოტანა — დაახლოებით 7 მილიარდი დოლარის მოთხოვნა მივიდა. ფული აღარ იყო. 2008 წლის დეკემბერში მეიდოფმა ვაჟებს აღიარა, რომ მთელი ბიზნესი „ერთი დიდი ტყუილი“ იყო. ვაჟებმა მამა ხელისუფლებას გადასცეს და მეორე დღეს დააკავეს.
2009 წელს მეიდოფმა ბრალი აღიარა და 150 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. ოჯახისთვის შედეგები ტრაგიკული იყო: ერთმა ვაჟმა 2010 წელს თავი მოიკლა, მეორე კი 2014 წელს კიბოთი გარდაიცვალა. მეიდოფი ციხეში 2021 წელს გარდაიცვალა.
ვინ დაზარალდა
მსხვერპლებს შორის იყვნენ ცნობილი ადამიანები, ქველმოქმედი ფონდები, უნივერსიტეტები, ევროპული ბანკები და ჩვეულებრივი პენსიონერები, რომლებმაც მთელი დანაზოგი დაკარგეს. ზოგიერთმა ფონდმა, რომელიც ფულს მეიდოფს აბარებდა, არსებობა შეწყვიტა.
რა ვისწავლოთ მეიდოფის ისტორიიდან
- ზედმეტად კარგი, რომ სიმართლე იყოს. სტაბილური, მაღალი შემოსავალი რისკის გარეშე არ არსებობს — ნახე რისკი და შემოსავალი.
- რეპუტაცია არ არის გარანტია. მეიდოფი ცნობილი და პატივსაცემი იყო — სწორედ ამიტომ ენდობოდნენ.
- ფული ინახებოდეს დამოუკიდებელ ადგილას. ლეგიტიმურ ინვესტიციებში შენი აქტივები დამოუკიდებელ ბროკერთან ან მეურვე ბანკშია და შეგიძლია ყოველთვის ნახო. მეიდოფი ყველაფერს თავად ინახავდა და თავად ამოწმებდა.
- დივერსიფიკაცია თაღლითობისგანაც იცავს. ვინც მთელი ფული ერთ მმართველს ჩააბარა, ყველაფერი დაკარგა — ნახე დივერსიფიკაცია.
