ინვესტორიმოკლედ
- მაიკლ ბერი (Michael Burry) ყოფილი ექიმია, რომელიც ინვესტორი გახდა და 2008 წლის ფინანსური კრიზისი სხვებზე ადრე დაინახა.
- 2005 წელს დაიწყო ფსონების დადება აშშ-ის იპოთეკური ბაზრის ჩამოშლაზე, როცა ყველა ფიქრობდა, რომ სახლების ფასები არასდროს დაეცემოდა.
- კრიზისმა მას და მის ინვესტორებს ასობით მილიონი დოლარის მოგება მოუტანა, ისტორია კი წიგნისა და ფილმის „დიდი მოკლე პოზიცია“ (The Big Short) საფუძველი გახდა.
- დღესაც ცნობილია ბაზრის შესახებ პესიმისტური გაფრთხილებებით — ზოგჯერ მართალი, ზოგჯერ კი ნაადრევი.
ბავშვობა და ოჯახი
ბერი 1971 წელს კალიფორნიაში, სან-ხოსეში დაიბადა. 2 წლის ასაკში იშვიათი თვალის სიმსივნე აღმოაჩნდა და მარცხენა თვალი ამოკვეთეს — მას შემდეგ შუშის თვალი აქვს. ამბობს, რომ ამის გამო ადამიანებთან ურთიერთობა ყოველთვის უჭირდა და მეტ დროს მარტო, წიგნებსა და რიცხვებთან ატარებდა.
ოჯახი საშუალო კლასის იყო, ამიტომ ბერი სელფ-მეიდ ინვესტორად ითვლება. ზრდასრულ ასაკში, როცა შვილს ასპერგერის სინდრომი დაუდგინეს, ბერი მიხვდა, რომ თავადაც იგივე ჰქონდა — ეს ხსნიდა მის უჩვეულო ყურადღებას დეტალებისა და რიცხვების მიმართ.
ახალგაზრდობა და განათლება
ბერიმ ეკონომიკა და მედიცინის მოსამზადებელი კურსი კალიფორნიის უნივერსიტეტში (UCLA) შეისწავლა, შემდეგ ვანდერბილტის სამედიცინო სკოლა დაამთავრა და ექიმის ხარისხი მიიღო. რეზიდენტურას სტენფორდის საავადმყოფოში გადიოდა, ნევროლოგიის მიმართულებით.
ამავე დროს მას ინვესტირება აინტერესებდა. ღამის ცვლების შემდეგ, 1996 წლიდან, ინტერნეტ-ფორუმზე აქციების დეტალურ ანალიზებს წერდა. მისი რჩევები იმდენად კარგი აღმოჩნდა, რომ ცნობილი ინვესტორები, მათ შორის ცნობილი ფონდის მენეჯერი ჯოელ გრინბლატი, მას დაუკავშირდნენ.
კარიერის გზა
2000 წელს ბერიმ მედიცინა მიატოვა და ოჯახის სესხითა და მცირე მემკვიდრეობით ჰეჯ-ფონდი Scion Capital დააარსა. გრინბლატის ფირმამ ფონდში მილიონი დოლარი ჩადო. ბერი ბაფეტის მსგავსად იაფ აქციებს ეძებდა და ინტერნეტ-ბუშტის გასკდომის შემდეგ, როცა ბაზარი ეცემოდა, მისი ფონდი დიდ მოგებას აჩვენებდა.
დიდი ფსონი (2005–2008)
2005 წელს ბერიმ ათასობით იპოთეკური სესხის დოკუმენტაცია შეისწავლა და მიხვდა, რომ ბანკები სესხებს ადამიანებს აძლევდნენ, რომლებიც მათ ვერ დაფარავდნენ. ეს სესხები ობლიგაციებად იყო შეფუთული და მაღალი საკრედიტო რეიტინგი ჰქონდა.
ბერიმ ბანკებისგან იყიდა ე.წ. საკრედიტო დეფოლტის სვოპები — ერთგვარი დაზღვევა, რომელიც დიდ ფულს მოიტანდა, თუ ეს ობლიგაციები ჩამოიშლებოდა. ბანკები სიამოვნებით ყიდდნენ, რადგან ეგონათ, რომ ეს არასდროს მოხდებოდა.
შემდეგი ორი წელი ძალიან რთული იყო. ფსონებზე ბერი ყოველთვიურ „სადაზღვევო შენატანებს“ იხდიდა, ხოლო ბაზარი არ ეცემოდა. ინვესტორები გაბრაზდნენ, ზოგი ფულის გამოტანას ითხოვდა და სასამართლოთიც ემუქრებოდა. ბერიმ ფულის გამოტანა შეზღუდა, რამაც კიდევ უფრო დიდი ბრაზი გამოიწვია.
2007 წელს, როცა იპოთეკური ბაზარი ჩამოიშალა, ბერის ფსონებმა უზარმაზარი მოგება მოიტანა. ფონდის ინვესტორებმა ასობით მილიონი დოლარი იშოვეს, ბერიმ კი პირადად — ათობით მილიონი. მიუხედავად ამისა, ინვესტორებთან ურთიერთობით დაღლილმა, 2008 წელს ფონდი დახურა.
შემდეგი წლები
კრიზისის შემდეგ ბერი საკუთარ ფულს მართავდა, მოგვიანებით კი ახალი ფონდი, Scion Asset Management დააარსა. მისი ცნობილი ფსონები:
- წყალი და სასოფლო მიწები: ბერი ამბობდა, რომ მომავალში სუფთა წყალი ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი რესურსი იქნებოდა.
- GameStop (2019): GameStop-ის აქციები იაფად იყიდა და კომპანიას აქციების გამოსყიდვას ურჩევდა. 2021 წლის შორტ-სქვიზის დროს აქცია ცაში ავიდა, თუმცა ბერის წილის დიდი ნაწილი მანამდე ჰქონდა გაყიდული.
- ჩინური კომპანიები (2022–2023): Alibaba-სა და JD.com-ში ჩადო ფული, როცა ბევრი ინვესტორი ჩინეთს გაურბოდა.
- ხელოვნური ინტელექტის ბუშტი (2025): დეკლარაციებში გამოჩნდა Nvidia-სა და Palantir-ის ვარდნაზე დადებული ფსონები. Palantir-ის CEO-მ ეს საჯაროდ დაცინა, ბერიმ კი უპასუხა, რომ ხელოვნური ინტელექტის კომპანიებს ხარჯების აღრიცხვის პრობლემები აქვთ. ცოტა ხანში ბერიმ ფონდის რეგისტრაცია გააუქმა და მოსაზრებებს ინტერნეტ-ბლოგზე აზიარებს.
წარუმატებლობები და შეცდომები
ბერის ისტორია აჩვენებს, რომ ზუსტი პროგნოზიც კი შეიძლება ძალიან ძვირი დაჯდეს, თუ დრო არ გაამართლებს.
- ინვესტორების ამბოხი (2006–2007): დიდი ფსონის გამართლებამდე ბერის ფონდი ზარალს აჩვენებდა და ინვესტორების დიდმა ნაწილმა მას ნდობა დაუკარგა.
- Tesla-ს შორტი (2021): საჯაროდ გაამჟღავნა Tesla-ს ვარდნაზე ფსონი. აქცია იმ პერიოდში კვლავ იზრდებოდა, ბერიმ კი მალე პოზიცია დახურა.
- „ბაზრის კრახის“ გაფრთხილებები: წლების განმავლობაში ბერი არაერთხელ აფრთხილებდა, რომ ბაზარი ჩამოიშლებოდა. ზოგჯერ მართალი აღმოჩნდა, მაგრამ ხშირად ბაზარი მისი გაფრთხილების შემდეგ კიდევ დიდხანს იზრდებოდა. 2023 წელს, მაგალითად, მთელი ბაზრის ვარდნაზე დადებული დიდი ფსონი გამოაცხადა, ბაზარი კი მალე აღზევდა.
- წაშლილი ტვიტები: ცნობილია ტვიტებით, რომლებსაც ხშირად მალე შლის — რაც მის სიტყვებს კიდევ უფრო იდუმალს ხდის.
ყველაზე ხმაურიანი ამბები
- „დიდი მოკლე პოზიცია“: 2010 წლის ბესტსელერმა და 2015 წლის ფილმმა ბერი მთელ მსოფლიოში გაიცნო. ფილმში მას კრისტიან ბეილი განასახიერებს — ფეხშიშველი, მძიმე მეტალის მუსიკით ყურსასმენებში, ოფისში ჩაკეტილი.
- „კასანდრა“: სოციალურ ქსელში ფსევდონიმად „კასანდრა“ აირჩია — ბერძნული მითოლოგიის წინასწარმეტყველი, რომლის გაფრთხილებებსაც არავინ უჯერებდა.
- ქეთი ვუდთან დაპირისპირება: ქეთი ვუდის ცნობილი ინოვაციური ფონდის ვარდნაზე დადო ფსონი, რასაც ორ ინვესტორს შორის საჯარო კამათი მოჰყვა.
ინვესტირების სტილი
ბერი თავს ღირებულებით ინვესტორად თვლის: ეძებს კომპანიებს, რომლებიც შინაგან ღირებულებაზე ბევრად იაფია, და იყენებს უსაფრთხოების ზღვარს. მისი განსაკუთრებული უნარია ათასობით გვერდი მშრალი დოკუმენტაციის წაკითხვა, რასაც სხვა ინვესტორები არ აკეთებენ. ის ხშირად მიდის ბაზრის საწინააღმდეგოდ და იყენებს მოკლე გაყიდვას და ფუთ ოფციონებს.
საინტერესო ფაქტები
- ექიმობისას ზოგჯერ ღამის ცვლების შემდეგ დილამდე აქციების ანალიზს წერდა.
- ფილმში მოყოლილი დეტალი, რომ მძიმე მეტალის მუსიკის მოსმენით მუშაობდა, სიმართლეა.
- ერთი თვალის არქონის მიუხედავად, ახალგაზრდობაში ცურვის ძლიერი მოყვარული იყო.
- მისი ფონდის სახელი Scion თინეიჯერობისას წაკითხული რომანიდან აიღო.
რა ვისწავლოთ ბერისგან
- საკუთარი კვლევა ძალაა. ბერიმ კრიზისი იმიტომ დაინახა, რომ წაიკითხა ის, რასაც სხვები არ კითხულობდნენ.
- მართალი ყოფნა საკმარისი არ არის — დროც მნიშვნელოვანია. ბერი თითქმის ორი წელი „ცდებოდა“, სანამ მართალი აღმოჩნდებოდა. მის ადგილას ბევრი ინვესტორი გაკოტრდებოდა. ამას ამბობენ: ბაზარი შეიძლება უფრო დიდხანს დარჩეს ირაციონალური, ვიდრე შენ — გადახდისუნარიანი.
- შორტი ძალიან სარისკოა. აქციის ყიდვისას მაქსიმუმ ჩადებულს კარგავ, შორტის დროს კი ზარალი თეორიულად შეუზღუდავია. დამწყები ინვესტორისთვის ეს სტრატეგია არ არის.
- ნუ მიბაძავ ბრმად. ბერის ბევრ პესიმისტურ პროგნოზს, რომელსაც ხალხი იმეორებდა, ბაზრის ზრდა მოჰყვა. ერთი დიდი წარმატება ყოველ პროგნოზს ზუსტს არ ხდის.
