ჯეკ მა

მოკლედ

• ჯეკ მა (Jack Ma, ჩინურად მა იუნი) Alibaba-ს დამფუძნებელია — ჩინეთის უდიდესი ონლაინ-ვაჭრობის კომპანიისა.
• ყოფილი ინგლისურის მასწავლებელი, რომელიც უნივერსიტეტში გამოცდებს რამდენჯერმე ჩაჭრა და ათობით სამსახურიდან უარი მიიღო.
• წლების განმავლობაში ჩინეთის ყველაზე მდიდარი და ცნობილი მეწარმე იყო.
• 2020 წელს ხელისუფლების კრიტიკის შემდეგ მისი ბიზნესის ნაწილი შეიზღუდა და თვითონ საჯარო სივრციდან თითქმის გაქრა.

ბავშვობა და ოჯახი

ჯეკ მა 1964 წელს ხანჯოუში, ღარიბ ოჯახში დაიბადა. ბავშვობაში ინგლისური სწავლა სურდა, ამიტომ დილაობით ველოსიპედით სასტუმროსთან მიდიოდა და უცხოელ ტურისტებს უფასოდ ატარებდა ქალაქში, სანაცვლოდ კი ინგლისურს სწავლობდა. სახელი „ჯეკი“ ერთ-ერთმა ტურისტმა შეარქვა.

წარუმატებლობები ახალგაზრდობაში

ჯეკ მას ცხოვრება წარუმატებლობებით იყო სავსე:

• უნივერსიტეტის მისაღებ გამოცდებს ორჯერ ჩაჭრა და მხოლოდ მესამე ცდაზე ჩააბარა ადგილობრივ პედაგოგიურ ინსტიტუტში.
• ამბობს, რომ ათობით სამსახურზე უარი მიიღო. ყველაზე ცნობილი ამბავი: როცა ქალაქში KFC გაიხსნა, 24 კანდიდატიდან 23 აიყვანეს — მის გარდა.
• ჰარვარდში სწავლაზე რამდენჯერმე უარი მიიღო.

Alibaba-ს დაბადება

1995 წელს აშშ-ში მოგზაურობისას ჯეკ მამ პირველად ნახა ინტერნეტი. სიტყვა „ლუდი“ მოძებნა და ყველა ქვეყნის ლუდი ჩამოიტვირთა — გარდა ჩინურისა. მიხვდა, რომ ჩინეთი ინტერნეტში თითქმის არ არსებობდა.

რამდენიმე წარუმატებელი ცდის შემდეგ 1999 წელს 17 მეგობართან ერთად საკუთარი ბინიდან დააარსა Alibaba — პლატფორმა, სადაც ჩინელ მცირე ბიზნესებს უცხოელ მყიდველებთან დაკავშირება შეეძლოთ. 2000 წელს იაპონური SoftBank-ის დამფუძნებელმა მასაიოში სონმა რამდენიმე წუთიანი შეხვედრის შემდეგ Alibaba-ში 20 მილიონი დოლარის ჩადება გადაწყვიტა — ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მომგებიანი ინვესტიცია.

ზრდა

2003 წელს ჯეკ მამ გაუშვა ონლაინ-მაღაზია Taobao, რომელმაც ჩინეთში eBay დაამარცხა. შემდეგ შეიქმნა გადახდის სისტემა Alipay, რომელიც მოგვიანებით Ant Group-ად გადაიქცა. 2014 წელს Alibaba ნიუ-იორკის ბირჟაზე გავიდა (IPO) — იმ დროისთვის ისტორიაში ყველაზე დიდი IPO-თი.

დაცემა (2020–2023)

2020 წლის ოქტომბერში, შანხაიში გამოსვლისას, ჯეკ მამ ჩინეთის ბანკები და ფინანსური რეგულატორები გააკრიტიკა. რამდენიმე დღეში ხელისუფლებამ შეაჩერა Ant Group-ის IPO, რომელიც ისტორიაში უდიდესი უნდა ყოფილიყო. შემდეგ Alibaba-ს რეკორდული ანტიმონოპოლიური ჯარიმა დაეკისრა, ჯეკ მა კი თვეობით საჯაროდ არ გამოჩენილა. 2023 წელს Ant Group-ის კონტროლი დათმო. Alibaba-ს აქცია პიკიდან ღირებულების დიდ ნაწილს დაკარგა.

ეს ისტორია ინვესტორებისთვის ჩინეთში სახელმწიფოს რისკის ყველაზე ცნობილი მაგალითია.

საინტერესო ფაქტები

• Alibaba-ს ყოველწლიური „მარტოხელების დღე“ (11 ნოემბერი) მსოფლიოში ყველაზე დიდი ონლაინ-გაყიდვების დღე გახდა.
• ჯეკ მა ტაი-ჩის ოსტატია და ერთ მოკლემეტრაჟიან ფილმშიც კი ითამაშა.
• დაარსებიდან წლების განმავლობაში Alibaba-ს დამფუძნებლები ძალიან მცირე ხელფასს იღებდნენ.

რა ვისწავლოთ ჯეკ მასგან

• წარუმატებლობა გზის ნაწილია. ჩაჭრილი გამოცდები და უარყოფილი სამსახურები მის წარმატებას არ შეუშლია.
• ქვეყნის რისკი რეალურია. კარგი კომპანიაც კი შეიძლება დაზარალდეს, თუ სახელმწიფო წესებს შეცვლის — ეს განვითარებად ბაზრებში ინვესტირების მნიშვნელოვანი რისკია.
• დივერსიფიკაცია ქვეყნების მიხედვით. ერთ ქვეყანაზე მთლიანად დამოკიდებული პორტფელი ზედმეტად სარისკოა — ნახე დივერსიფიკაცია.