ინვესტორი
მოკლედ
- იუჯინ ფამა (Eugene Fama) ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ეკონომისტია, თანამედროვე ფინანსების ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მეცნიერი.
- შეიმუშავა „ეფექტიანი ბაზრის ჰიპოთეზა“ — იდეა, რომ ფასები ინფორმაციას სწრაფად ასახავს.
- კენეთ ფრენჩთან ერთად შექმნა სამფაქტორიანი მოდელი, რომელიც დღეს ფონდების შეფასების სტანდარტია.
- 2013 წელს ეკონომიკაში ნობელის პრემია მიიღო.
ბავშვობა და განათლება
ფამა 1939 წელს ბოსტონში, იტალიური წარმოშობის ოჯახში დაიბადა — ოჯახში უნივერსიტეტში წასული პირველი იყო. სკოლაში სპორტში გამოირჩეოდა. ტაფტსის უნივერსიტეტში ფრანგული ენა შეისწავლა, შემდეგ ეკონომიკით დაინტერესდა. სტუდენტობისას პროფესორთან ერთად საფონდო ბაზრის პროგნოზების სისტემებზე მუშაობდა და აღმოაჩინა, რომ ისინი რეალურად არ მუშაობდა.
კარიერის გზა
1964 წელს ჩიკაგოს უნივერსიტეტში დოქტორის ხარისხი მიიღო და იქვე დარჩა ასწავლად. ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც კომპიუტერით აქციების ფასების დიდ მონაცემებს აანალიზებდა. მისმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ფასების წარსული მოძრაობით მომავალს ვერ იწინასწარმეტყველებ.
ფამას იდეებმა დიდი გავლენა მოახდინა ფინანსურ ინდუსტრიაზე: ინდექსური ფონდები, ფაქტორული ფონდები და პასიური ინვესტირება დიდწილად მის კვლევებს ეფუძნება. წლების განმავლობაში Dimensional Fund Advisors-ის კონსულტანტი იყო.
კრიტიკა
- ბუშტები: ბევრი კრიტიკოსი ამბობს, რომ 2000 და 2008 წლების კრახები აჩვენებს, რომ ბაზარი ყოველთვის ეფექტიანი არ არის.
- ქცევითი ფინანსები: შილერი და სხვები ამტკიცებენ, რომ ადამიანების ემოციები ფასებს სისტემატურად ამახინჯებს.
რა ვისწავლოთ ფამასგან
- ბაზრის დაჯაბნა რთულია. აქტიური ფონდების უმეტესობა გრძელვადიანად ინდექსს ჩამორჩება — ნახე ინდექსის ფონდი.
- ხარჯები მნიშვნელოვანია. თუ ბაზარს ვერ აჯობებ, ყველაზე იოლი გზაა, ნაკლები გადაიხადო — ნახე ხარჯების კოეფიციენტი.
- ფაქტორები. მცირე და იაფი კომპანიები ისტორიულად მეტ შემოსავალს იძლეოდა, თუმცა მეტი რისკით — ნახე ფაქტორული ინვესტირება.
