ინვესტორი
მოკლედ
- ჯეფ ბეზოსი (Jeff Bezos) Amazon-ის დამფუძნებელია — კომპანიისა, რომელიც ავტოფარეხში, წიგნების ონლაინ-მაღაზიად დაიწყო და მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს კომპანიად იქცა.
- 2021 წლამდე Amazon-ის CEO იყო, დღეს კი აღმასრულებელი თავმჯდომარეა და ძირითადად კოსმოსურ კომპანია Blue Origin-ზე მუშაობს.
- ცნობილია „მომხმარებელზე შეპყრობილობით“ და გრძელვადიანი აზროვნებით: წლების განმავლობაში Amazon მოგებას თითქმის არ აჩვენებდა, რადგან ყველაფერს ზრდაში აბანდებდა.
- მსოფლიოს უმდიდრეს ადამიანთა სიის ლიდერებს შორისაა უკვე ათ წელზე მეტია.
ბავშვობა და ოჯახი
ბეზოსი 1964 წელს ალბუკერკეში დაიბადა. მისი დედა, ჯეკლინი, ბავშვის გაჩენისას მხოლოდ 17 წლის იყო. ბიოლოგიური მამა ოჯახს ადრე დაშორდა. როცა ჯეფი 4 წლის იყო, დედა მიგელ ბეზოსზე დაქორწინდა — კუბელ ემიგრანტზე, რომელიც 15 წლის ასაკში მარტო ჩამოვიდა აშშ-ში, ინგლისური თითქმის არ იცოდა და მოგვიანებით ნავთობკომპანია Exxon-ის ინჟინერი გახდა. მიგელმა ჯეფი იშვილა და მას მისი გვარი ჰქვია.
ოჯახი საშუალო კლასის იყო. ზაფხულებს ჯეფი ბაბუის რანჩოზე, ტეხასში ატარებდა, სადაც ტრაქტორებს აკეთებდა და ფერმის საქმეს სწავლობდა. ბეზოსი ამბობს, რომ ბაბუისგან ისწავლა თავად პრობლემების გადაჭრა. ბავშვობიდან უყვარდა მეცნიერება და კოსმოსი: სკოლის დამამთავრებელ სიტყვაშიც კოსმოსში ადამიანების დასახლებაზე ლაპარაკობდა.
ახალგაზრდობა და განათლება
1986 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტი ელექტროინჟინერიისა და კომპიუტერული მეცნიერების სპეციალობით, წარჩინებით დაამთავრა. შემდეგ რამდენიმე ფინანსურ კომპანიაში იმუშავა, 1990 წელს კი ნიუ-იორკის ცნობილ ჰეჯ-ფონდ D. E. Shaw-ში გადავიდა, სადაც ყველაზე ახალგაზრდა ვიცე-პრეზიდენტი გახდა.
Amazon-ის დაბადება
1994 წელს ბეზოსმა წაიკითხა, რომ ინტერნეტის გამოყენება წელიწადში ათასობით პროცენტით იზრდებოდა. გადაწყვიტა, ინტერნეტით წიგნები გაეყიდა — რადგან წიგნები ბევრია და ერთ ფიზიკურ მაღაზიაში ყველა ვერ დაეტევა.
მაღალანაზღაურებადი სამსახურის დატოვება ადვილი არ იყო. ბეზოსმა გადაწყვეტილება ე.წ. „სინანულის მინიმიზაციის“ პრინციპით მიიღო: წარმოიდგინა თავი 80 წლის ასაკში და ჰკითხა, რას ინანებდა მეტად — ცდას, რომელიც არ გამოვიდა, თუ იმას, რომ საერთოდ არ სცადა.
მეუღლე მაკენზისთან ერთად სიეტლში გადავიდა და ნაქირავები სახლის ავტოფარეხში დაიწყო. საწყისი ფულის დიდი ნაწილი მისმა მშობლებმა ჩადეს, თუმცა ბეზოსმა გააფრთხილა, რომ ამ ფულის დაკარგვის დიდი შანსი იყო. ეს ინვესტიცია მოგვიანებით უზარმაზარ ქონებად იქცა. პირველი მაგიდები ძველი კარებისგან იყო გაკეთებული — ეს „კარის მაგიდა“ დღესაც Amazon-ის სიმბოლოა, როგორც ხარჯების დაზოგვის ნიშანი.
კარიერის გზა
Amazon 1997 წელს ბირჟაზე გავიდა (IPO). შემდეგ წლებში ბეზოსი კომპანიას წიგნებიდან „ყველაფრის მაღაზიად“ აქცევდა: მუსიკა, ელექტრონიკა, სათამაშოები, ტანსაცმელი. 2005 წელს გაჩნდა გამოწერა Prime, 2006 წელს — ღრუბლოვანი სერვისები AWS, 2007 წელს — ელექტრონული წიგნის მკითხველი Kindle, 2014 წელს კი ხმოვანი ასისტენტი Alexa.
AWS განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა. Amazon-მა საკუთარი სერვერების ინფრასტრუქტურა სხვა კომპანიებსაც შესთავაზა და შექმნა ბიზნესი, რომელიც დღეს კომპანიის მოგების უდიდეს ნაწილს იძლევა.
2021 წელს ბეზოსმა CEO-ს პოსტი ენდი ჯასის გადასცა და აღმასრულებელ თავმჯდომარედ დარჩა.
საიდან აქვს ფული
- Amazon-ის აქციები — ქონების უდიდესი ნაწილი.
- Blue Origin — კოსმოსური კომპანია, რომელსაც 2000 წლიდან საკუთარი ფულით აფინანსებს.
- Bezos Expeditions — პირადი საინვესტიციო ფირმა, რომლითაც ადრეულ ეტაპზე ჩადო ფული Google-ში, Uber-სა და ბევრ სხვა კომპანიაში.
- The Washington Post და უძრავი ქონება აშშ-ის სხვადასხვა ქალაქში.
წარუმატებლობები და კრიზისები
- დოტკომების კრახი (2000–2001): ინტერნეტ-ბუშტის გასკდომის შემდეგ Amazon-ის აქცია პიკიდან დაახლოებით 90%-ით დაეცა. ჟურნალისტები კომპანიას „Amazon.bomb“-ს ეძახდნენ. ბეზოსი ამბობდა, რომ აქციის ფასი შეიცვალა, მაგრამ კომპანიის ბიზნესი ყოველდღე უმჯობესდებოდა.
- Fire Phone (2014): Amazon-ის სმარტფონი სრული ჩავარდნა იყო და კომპანიას ასობით მილიონი დოლარის ზარალი მოუტანა. მაგრამ ამ გუნდის გამოცდილება მოგვიანებით Alexa-სა და Echo-ს შექმნაში გამოიყენეს.
- სხვა წარუმატებლობები: ონლაინ-აუქციონი, რამდენიმე წარუმატებელი სტარტაპი, რომელშიც ფული ჩადო. ბეზოსი ამბობს, რომ დიდი წარმატებისთვის მზად უნდა იყო, ბევრი ექსპერიმენტი ჩაგივარდეს.
- კრიტიკა: Amazon ხშირად აკრიტიკებენ საწყობებში შრომის მძიმე პირობების, პროფკავშირებთან დაპირისპირებისა და მცირე მაღაზიებზე გავლენის გამო.
ყველაზე ხმაურიანი ამბები
- განქორწინება (2019): ბეზოსი და მაკენზი სკოტი 25 წლიანი ქორწინების შემდეგ დაშორდნენ. მაკენზიმ Amazon-ის წილის ნაწილი მიიღო, მსოფლიოს უმდიდრეს ქალებს შორის აღმოჩნდა და მას შემდეგ მილიარდობით დოლარს სწირავს საქველმოქმედოდ.
- ფრენა კოსმოსში (2021): საკუთარი რაკეტით, ძმასთან ერთად, კოსმოსის საზღვარს გასცდა.
- The Washington Post-ის ყიდვა (2013): აშშ-ის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი გაზეთი პირადად იყიდა.
- ქორწილი ვენეციაში (2025): ლორენ სანჩესთან ქორწილი ვენეციაში იმართებოდა და მსოფლიო მედიის ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა.
მართვის სტილი
ბეზოსის რამდენიმე წესი ბიზნესის სახელმძღვანელოებში შევიდა:
- „ყოველთვის პირველი დღეა“ (Day 1): კომპანია ისე უნდა მოიქცეს, თითქოს ახლა დაარსდა. „მეორე დღე“, მისი სიტყვებით, სტაგნაციაა, რასაც ნელი სიკვდილი მოსდევს.
- ორი პიცის წესი: გუნდი იმდენად პატარა უნდა იყოს, რომ ორი პიცა ეყოს.
- PowerPoint-ის ნაცვლად ტექსტი: შეხვედრები იწყება ექვსგვერდიანი დოკუმენტის ჩუმი კითხვით.
- ცარიელი სკამი: ადრეულ შეხვედრებზე ერთ სკამს ცარიელს ტოვებდა — ის მომხმარებელს „ეკუთვნოდა“.
- 1997 წლის წერილი: აქციონერებისადმი პირველი წერილი, სადაც ახსნა, რომ Amazon მოკლევადიან მოგებას გრძელვადიან ზრდას ამჯობინებდა. ამ წერილს ყოველ წელს ახალ წერილს ურთავდა.
ქველმოქმედება
2020 წელს ბეზოსმა კლიმატის პრობლემების გადასაჭრელად „დედამიწის ფონდი“ (Bezos Earth Fund) დააარსა და მასში დიდი თანხა გამოყო. ასევე აფინანსებს უსახლკარო ოჯახების დახმარების და სკოლამდელი განათლების პროგრამებს. თუმცა ხშირად ისმის კრიტიკა, რომ ქონებასთან შედარებით ბეზოსი ცოტას გასცემს.
საინტერესო ფაქტები
- Amazon-ს თავიდან Cadabra ერქვა, მაგრამ ტელეფონით ბევრს ესმოდა „cadaver“ (გვამი), ამიტომ სახელი შეიცვალა. მოგვიანებით განიხილებოდა სახელი Relentless („დაუნდობელი“) — relentless.com-ზე შესვლა დღესაც Amazon-ზე გადაგიყვანთ.
- სახელი Amazon ამაზონის მდინარის გამო აირჩია — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე „ყველაზე დიდი მაღაზიისთვის“.
- ბავშვობაში თავის სადგომს სიგნალიზაციით იცავდა, რომ და-ძმა არ შესულიყო.
- Amazon-ის ლოგოს ისარი ასოდან „a“ ასო „z“-მდე მიდის — ანუ „ყველაფერი A-დან Z-მდე“.
რა ვისწავლოთ ბეზოსისგან
- იფიქრე გრძელვადიანად. Amazon წლების განმავლობაში მოგებას თითქმის არ აჩვენებდა, მაგრამ ყველაფერს ზრდაში აბანდებდა. ინვესტორისთვის ეს მნიშვნელოვანი გაკვეთილია: დაბალი მოგება ყოველთვის ცუდ კომპანიას არ ნიშნავს — ყურადღება მიაქციე თავისუფალ ფულად ნაკადს და ზრდის პოტენციალს.
- ფასი და ბიზნესი სხვადასხვა რამეა. დოტკომების კრახის დროს Amazon-ის აქცია ჩამოიშალა, კომპანია კი იზრდებოდა. ვინც მაშინ პანიკაში გაყიდა, უდიდესი ზრდა გამოტოვა.
- ექსპერიმენტები აუცილებელია. დიდი წარმატება ბევრი პატარა წარუმატებლობის შემდეგ მოდის.
- მომხმარებელი უპირველესია. ბეზოსი ამბობდა, რომ კონკურენტებზე კი არა, მომხმარებლებზე უნდა იყო შეპყრობილი.
