ინვესტორი
მოკლედ
- ჯონ დ. როკფელერი (John D. Rockefeller) Standard Oil-ის დამფუძნებელია — ნავთობის კომპანიისა, რომელიც ერთ დროს აშშ-ის ნავთობის ბაზარს თითქმის მთლიანად აკონტროლებდა.
- ხშირად თანამედროვე ისტორიის ყველაზე მდიდარ ადამიანად მიიჩნევა.
- 1911 წელს მისი მონოპოლია სასამართლომ დაშალა; მისი ნაწილებიდან წარმოიშვა დღევანდელი ExxonMobil და Chevron.
- სიცოცხლის მეორე ნახევარში ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი ქველმოქმედი გახდა.
ბავშვობა და ახალგაზრდობა
როკფელერი 1839 წელს ნიუ-იორკის შტატში დაიბადა. მამა მოხეტიალე ვაჭარი იყო, რომელიც ოჯახს ხშირად ტოვებდა; დედა კი მკაცრი და ღრმად მორწმუნე იყო და შვილს მომჭირნეობა და დისციპლინა ასწავლა. ოჯახი ოჰაიოს შტატში, კლივლენდთან გადავიდა.
16 წლის ასაკში, რამდენიმეთვიანი ბიზნეს-კურსების შემდეგ, სავაჭრო ფირმაში ბუღალტრის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. ამ დღეს — 26 სექტემბერს — მთელი ცხოვრება „სამუშაოს დღედ“ აღნიშნავდა. ყოველ ხარჯს პატარა წიგნაკში იწერდა.
ნავთობის იმპერია
1860-იან წლებში პენსილვანიაში ნავთობი აღმოაჩინეს და ნავთის (განათებისთვის) ბიზნესი სწრაფად გაიზარდა. როკფელერმა ფული ნავთობის გადამუშავებაში ჩადო და 1870 წელს Standard Oil დააარსა. ის ეფექტიანობით იყო შეპყრობილი: ნარჩენებს იყენებდა, კასრებს თავად ამზადებდა და რკინიგზისგან ფარულ ფასდაკლებებს იღებდა. კონკურენტებს ან ყიდულობდა, ან ფასების დაწევით აიძულებდა, გაეყიდათ.
1880 წლისთვის Standard Oil აშშ-ში გადამუშავებული ნავთობის დაახლოებით 90%-ს აკონტროლებდა.
წარუმატებლობები და კრიტიკა
- საზოგადოებრივი სიძულვილი: ჟურნალისტ აიდა ტარბელის 1904 წლის გამოძიებამ Standard Oil-ის უწმინდური მეთოდები გაამხილა და როკფელერი ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე შეძულებულ ადამიანად აქცია.
- მონოპოლიის დაშლა (1911): სასამართლომ კომპანია 34 ნაწილად დაშალა.
- ლადლოუს ტრაგედია (1914): როკფელერების ოჯახის კომპანიის შახტში გაფიცვის ჩახშობისას ადამიანები დაიღუპნენ, რამაც ოჯახის რეპუტაციას კიდევ ერთი დარტყმა მიაყენა.
საინტერესო ფაქტები
- სიბერეში ცნობილი იყო იმით, რომ ხალხს, განსაკუთრებით ბავშვებს, ახალ მონეტებს — დაიმებს — ურიგებდა.
- არ სვამდა ალკოჰოლს და არ ეწეოდა.
- მისი შთამომავლები — როკფელერების ოჯახი — ათწლეულობით ამერიკული პოლიტიკისა და ფინანსების გავლენიანი წევრები იყვნენ.
რა ვისწავლოთ როკფელერისგან
- ეფექტიანობა და მასშტაბი ძალაა. ყველაზე დაბალი ხარჯი ბაზარზე ძლიერ კონკურენტულ უპირატესობას ქმნის.
- მონოპოლია რეგულაციის რისკს ქმნის. ზედმეტად დომინანტური კომპანია შეიძლება სახელმწიფომ დაშალოს — დღეს იგივე კითხვები დიდ ტექნოლოგიურ კომპანიებზე დგას.
- დაშლა ყოველთვის ცუდი არ არის აქციონერისთვის. Standard Oil-ის ნაწილები ცალ-ცალკე უფრო ძვირი აღმოჩნდა — ნახე სპინ-ოფი.
