ინვესტორი
მოკლედ
- ჯორჯ სოროსი (George Soros) ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ჰეჯ-ფონდის მენეჯერია. მისი Quantum Fund ათწლეულების განმავლობაში ბაზარს ძალიან დიდი სხვაობით უსწრებდა.
- მსოფლიოში ცნობილი გახდა 1992 წელს, როცა ბრიტანულ ფუნტზე ფსონით ერთ დღეში მილიარდი დოლარი მოიგო. მას შემდეგ მას „კაცს, რომელმაც ინგლისის ბანკი დაამარცხა“ უწოდებენ.
- ქონების უდიდესი ნაწილი საქველმოქმედო ფონდებს გადასცა, რომლებიც მრავალ ქვეყანაში მოქმედებს.
- მისი ქველმოქმედება და პოლიტიკური შეხედულებები მას მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე საკამათო ფიგურად აქცევს.
ბავშვობა და ოჯახი
სოროსი 1930 წელს ბუდაპეშტში, ებრაულ ოჯახში დაიბადა. მამა იურისტი იყო. 1944 წელს, როცა ნაცისტური გერმანია უნგრეთს დაეუფლა და ებრაელების მასობრივი დეპორტაცია დაიწყო, ოჯახი ყალბი საბუთებით იმალებოდა და ომს გადარჩა. სოროსი მოგვიანებით ამბობდა, რომ ამ წლებში ისწავლა რისკის აღქმა და რთულ მდგომარეობაში გადარჩენა.
ახალგაზრდობა და განათლება
1947 წელს, 17 წლის ასაკში, სოროსი ლონდონში წავიდა. ღარიბი ემიგრანტი იყო: მუშაობდა რკინიგზის სადგურზე მტვირთავად და რესტორანში მიმტანად. სწავლობდა ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში, სადაც ფილოსოფოს კარლ პოპერის იდეებმა ძლიერი გავლენა მოახდინა. პოპერისგან აიღო აზრი, რომ ადამიანის ცოდნა ყოველთვის არასრულია — ეს მოგვიანებით მისი საინვესტიციო ფილოსოფიის საფუძველი გახდა.
კარიერის გზა
1956 წელს ნიუ-იორკში გადავიდა და ევროპული აქციებით ვაჭრობა დაიწყო. 1973 წელს ჯიმ როჯერსთან ერთად დააარსა ფონდი, რომელიც მოგვიანებით Quantum Fund გახდა. ფონდი მომდევნო ათწლეულებში ფინანსური ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე მომგებიანი ფონდი იყო.
სოროსი „მაკრო“ ინვესტორია: ფსონებს დებს ვალუტებზე, საპროცენტო განაკვეთებზე და მთელ ქვეყნებზე. 1988 წლიდან ფონდს სტენლი დრაკენმილერი მართავდა, სოროსი კი დიდ გადაწყვეტილებებში მონაწილეობდა.
„შავი ოთხშაბათი“ (1992)
1992 წელს ბრიტანეთი ევროპული ვალუტების სისტემაში იყო და ფუნტის კურსს ხელოვნურად მაღლა ინარჩუნებდა. სოროსი და დრაკენმილერი მიხვდნენ, რომ ეს დიდხანს ვერ გაგრძელდებოდა, და ფუნტის ვარდნაზე ათობით მილიარდის ფსონი დადეს. 16 სექტემბერს ინგლისის ბანკმა საპროცენტო განაკვეთები ერთ დღეში რამდენჯერმე გაზარდა, მაგრამ ვერაფერს გახდა. ბრიტანეთმა სისტემა დატოვა, ფუნტი დაეცა და სოროსის ფონდმა დაახლოებით მილიარდი დოლარი მოიგო.
წარუმატებლობები და კრიზისები
- 1987 წლის კრახი: სოროსი ელოდა, რომ იაპონიის ბაზარი ჩამოიშლებოდა, თუმცა ჩამოიშალა ამერიკის. ფონდმა დიდი ზარალი ნახა.
- რუსეთის 1998 წლის დეფოლტი: ფონდმა რუსეთის კრიზისში მნიშვნელოვანი თანხა დაკარგა.
- ტექნოლოგიური ბუშტი (2000): ფონდმა ჯერ ზედმეტად გვიან იყიდა ტექნოლოგიური აქციები, შემდეგ კი ბუშტის გასკდომისას დიდი ზარალი ნახა. ამის შემდეგ დრაკენმილერი წავიდა.
- საფრანგეთის სასამართლო: 2002 წელს საფრანგეთის სასამართლომ სოროსი 1988 წლის ერთ გარიგებასთან დაკავშირებით ინსაიდერულ ვაჭრობაში დამნაშავედ ცნო და დააჯარიმა. სოროსი ბრალს არ ეთანხმებოდა.
ქველმოქმედება და პოლიტიკა
1980-იანი წლებიდან სოროსი აფინანსებს განათლებას, მედიას და სამოქალაქო ორგანიზაციებს — თავიდან კომუნისტურ აღმოსავლეთ ევროპაში, მოგვიანებით მთელ მსოფლიოში. მისი ფონდების ქსელი, „ღია საზოგადოების ფონდები“, მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი კერძო საქველმოქმედო ორგანიზაციაა; 2017 წელს სოროსმა მას ქონების უდიდესი ნაწილი გადასცა. ფონდი საქართველოშიც მოქმედებს 1990-იანი წლებიდან.
სოროსი ღიად აფინანსებს აშშ-ის დემოკრატიულ პარტიას და ლიბერალურ იდეებს, რის გამოც მას მკაცრად აკრიტიკებენ სხვადასხვა ქვეყნის პოლიტიკოსები. ამავე დროს ის ბევრი შეთქმულების თეორიის სამიზნეა, რომელთა დიდი ნაწილი, მკვლევრების შეფასებით, ანტისემიტურ სტერეოტიპებს ეფუძნება.
საინტერესო ფაქტები
- სოროსი წლების განმავლობაში ამბობდა, რომ ზურგის ტკივილი მისთვის სიგნალი იყო, რომ პორტფელში რაღაც რიგზე არ იყო.
- თავს ჯერ ფილოსოფოსად თვლის და მერე ინვესტორად; რამდენიმე წიგნი აქვს დაწერილი, მათ შორის „ფინანსების ალქიმია“ (1987).
- 2023 წელს, 92 წლის ასაკში, თავისი იმპერიის მართვა ვაჟს, ალექსანდრეს გადასცა.
რა ვისწავლოთ სოროსისგან
- მთავარია ზარალის კონტროლი. სოროსის აზრით, მნიშვნელოვანია არა რამდენად ხშირად ხარ მართალი, არამედ რამდენს შოულობ მართალ ფსონზე და რამდენს კარგავ მცდარზე — ანუ პოზიციის ზომა და ზარალის შეზღუდვა.
- ბაზრები ემოციებით მოძრაობს. მოლოდინები თავად ქმნის ტენდენციებს — ასე ჩნდება ბუშტები და კრახები.
- აღიარე შეცდომა სწრაფად. სოროსი ამბობს, რომ მდიდარია იმიტომ, რომ იცის, როდის ცდება.
- მაკრო ფსონები პროფესიონალებისთვისაა. ვალუტებით და ვალით ვაჭრობა ძალიან სარისკოა — დამწყებისთვის არ არის.
