ბენ ბერნანკე

მოკლედ

• ბენ ბერნანკე (Ben Bernanke) 2006–2014 წლებში აშშ-ის ფედერალური სარეზერვო სისტემის თავმჯდომარე იყო.
• აკადემიურ კარიერაში დიდ დეპრესიას იკვლევდა — და ფედს სწორედ მეორე უდიდესი ფინანსური კრიზისის დროს ხელმძღვანელობდა.
• 2008 წლის კრიზისისას ისტორიაში უპრეცედენტო ზომები მიიღო: ნულოვანი განაკვეთები და ობლიგაციების მასობრივი ყიდვა.
• 2022 წელს ეკონომიკაში ნობელის პრემია მიიღო.

ბავშვობა და განათლება

ბერნანკე 1953 წელს ჯორჯიის შტატში დაიბადა და სამხრეთ კაროლინის პატარა ქალაქ დილონში გაიზარდა, სადაც მშობლებს აფთიაქი ჰქონდათ. ბავშვობაში თვითნასწავლად ისწავლა კალკულუსი და ეროვნული ორთოგრაფიის კონკურსის ფინალში გავიდა. სასწავლო გამოცდაზე თითქმის მაქსიმალური ქულა მიიღო და ჰარვარდში ჩააბარა, შემდეგ კი MIT-ში დოქტორის ხარისხი მიიღო.

კარიერის გზა

წლების განმავლობაში სტენფორდსა და პრინსტონში ასწავლიდა და პრინსტონის ეკონომიკის ფაკულტეტს ხელმძღვანელობდა. 2002 წელს ფედის მმართველთა საბჭოს წევრი გახდა, 2005 წელს პრეზიდენტ ბუშის ეკონომიკური მრჩეველთა საბჭოს თავმჯდომარე, 2006 წელს კი ალან გრინსპენის შემდეგ ფედის თავმჯდომარე.

2008 წლის კრიზისი

როცა 2007–2008 წლებში აშშ-ის იპოთეკური ბაზარი დაინგრა, ბერნანკე მიხვდა, რომ ბანკების მასობრივი გაკოტრება 1930-იანი წლების მსგავს დეპრესიას გამოიწვევდა. ფედმა ფინანსთა სამინისტროსთან ერთად გადაარჩინა რამდენიმე უდიდესი ფინანსური ინსტიტუტი, განაკვეთები ნულამდე დაწია და ფულის „დაბეჭდვით“ ობლიგაციების ყიდვა დაიწყო. Lehman Brothers-ის გაკოტრება კი ვერ ან არ აიცილა, რამაც კრიზისი უფრო გააღრმავა.

კრიტიკა

• Lehman Brothers: კრიტიკოსები ამბობენ, რომ ფედს Lehman-ის გადარჩენა შეეძლო და მისმა გაკოტრებამ პანიკა გაზარდა.
• „Wall Street-ის გადარჩენა“: ბევრი ფიქრობდა, რომ ბანკები გადაარჩინეს, ჩვეულებრივი ადამიანები კი დაზარალდნენ.
• რაოდენობრივი შერბილება: კრიტიკოსები აფრთხილებდნენ, რომ ფულის „ბეჭდვა“ ინფლაციას და აქტივების ბუშტებს გამოიწვევდა.
• ადრეული შეფასება: კრიზისის დასაწყისში ბერნანკე ამბობდა, რომ იპოთეკური პრობლემები შეზღუდული იქნებოდა — რაც არასწორი აღმოჩნდა.

რა ვისწავლოთ ბერნანკესგან

• ცენტრალური ბანკი კრიზისის „მეხანძრეა“. ცენტრალური ბანკის მოქმედებებმა შეიძლება მთელი ბაზრის მიმართულება შეცვალოს — ნახე ცენტრალური ბანკები.
• ისტორიის ცოდნა გამოსადეგია. ბერნანკეს დიდი დეპრესიის შესწავლამ 2008 წელს გადაწყვეტილებების მიღებაში დაეხმარა — ნახე რეცესია.
• ბანკები ეკონომიკის სისხლძარღვებია. როცა ბანკები სესხს აღარ გასცემენ, ეკონომიკა ჩერდება.