ინვესტორიბევრმა არ იცის, რომ რამდენიმე ცნობილი ქართული ჯგუფის აქციები საერთაშორისო ბირჟაზე ივაჭრება — ლონდონის საფონდო ბირჟაზე (London Stock Exchange, LSE). ესენია TBC Bank Group, Bank of Georgia Group და Georgia Capital. ამ გზამკვლევში ავხსნით, რას წარმოადგენს თითოეული, როგორ შეიძლება მათი ყიდვა საქართველოდან და რა რისკები უნდა გაითვალისწინო. ყველა ქართული კომპანია ერთ გვერდზე შეგიძლია ნახო აქ: ქართული კომპანიები.
ვინ არიან ეს კომპანიები
TBC Bank Group — ჰოლდინგური კომპანია, რომელიც საქართველოს ერთ-ერთ უდიდეს ბანკს, TBC ბანკს ფლობს. ჯგუფი ასევე ავითარებს ციფრულ საბანკო ბიზნესს უზბეკეთში. შემოსავლის ძირითადი წყარო, როგორც ბანკების უმეტესობისთვის, სესხებზე მიღებული პროცენტი და საკომისიოებია.
Bank of Georgia Group — საქართველოს ბანკის მშობელი ჯგუფი. საქართველოს ბანკი ქვეყნის უდიდეს ბანკებს შორისაა და TBC-ის მთავარი კონკურენტია. ჯგუფმა საქმიანობა სომხეთშიც გააფართოვა. დიდი ჯგუფების დასახელება და სტრუქტურა დროთა განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს, ამიტომ მიმდინარე ინფორმაცია კომპანიის გვერდზე გადაამოწმე.
Georgia Capital — საინვესტიციო ჰოლდინგი, რომელიც ფლობს და მართავს ქართულ ბიზნესებს სხვადასხვა სექტორში (მაგალითად, ჯანდაცვა, დაზღვევა, განათლება) და ასევე ფლობს წილს Bank of Georgia Group-ში. ასეთი ჰოლდინგის აქციის ფასი ხშირად განსხვავდება მისი აქტივების შეფასებული ღირებულებისგან — ეს ჰოლდინგური კომპანიებისთვის ჩვეულებრივი მოვლენაა.
როგორ ვიყიდოთ LSE-ზე განთავსებული აქციები
ამერიკული აქციების ყიდვისგან განსხვავებით, აქ რამდენიმე დეტალია გასათვალისწინებელი:
- ბროკერს უნდა ჰქონდეს წვდომა ლონდონის ბირჟაზე. ზოგი აპლიკაცია მხოლოდ ამერიკულ აქციებს გთავაზობს. ბროკერის არჩევისას შეამოწმე, რომელ ბირჟებზე გაძლევს ვაჭრობის საშუალებას — იხილე ბროკერის არჩევის გზამკვლევი.
- მოძებნე სწორი ტიკერი — TBCG, BGEO და CGEO ლონდონის ბირჟაზე.
- ვაჭრობის საათები — LSE ლონდონის დროით მუშაობს, ამიტომ სამუშაო საათები განსხვავდება ამერიკული ბირჟებისგან.
- გამოიყენე ლიმიტ-ორდერი — ნაკლებად ლიკვიდურ აქციებზე ყიდვა-გაყიდვის სხვაობა შეიძლება უფრო დიდი იყოს, ლიმიტ-ორდერი კი ფასს გაკონტროლებინებს.
- ხარჯები — გარდა ბროკერის საკომისიოსი, დიდ ბრიტანეთში რეგისტრირებული კომპანიების აქციების შეძენაზე შეიძლება დამატებითი გადასახადი ან მოსაკრებელი მოქმედებდეს. ტარიფები და წესები გადაამოწმე შენს ბროკერთან.
ზოგადად ყიდვის პროცესზე — როგორ ვიყიდოთ აქციები საქართველოდან.
ფუნტი და პენსი: GBP და GBX
ლონდონის ბირჟაზე აქციების ფასი ხშირად პენსებში (GBX ან GBp) არის ნაჩვენები და არა ფუნტებში (GBP). 1 ფუნტი = 100 პენსი. ეს დამწყებს ხშირად აბნევს.
გარდა ამისა, ლარიდან ფუნტში გადასვლა სავალუტო რისკს ქმნის: შენს შედეგზე გავლენას ახდენს ფუნტის კურსიც. საინტერესოა, რომ ამ კომპანიების შემოსავალი ძირითადად ლარშია, აქციის ფასი კი ფუნტში — ამიტომ ლარისა და ფუნტის ურთიერთკურსი მათ შედეგებზეც აისახება. მეტი — ლარი თუ დოლარი.
| მახასიათებელი | ამერიკული აქციები | ქართული ჯგუფები LSE-ზე |
|---|---|---|
| ვალუტა | აშშ დოლარი | ფუნტი (ფასი ხშირად პენსებში) |
| ბიზნესის გეოგრაფია | ხშირად გლობალური | ძირითადად საქართველო და რეგიონი |
| ბროკერის ხელმისაწვდომობა | ფართო | ყველა ბროკერი არ გთავაზობს |
| ლიკვიდურობა | დიდ კომპანიებზე — ძალიან მაღალი | უფრო დაბალი |
დივიდენდები
TBC და Bank of Georgia ისტორიულად იხდიდნენ დივიდენდებს და ასევე ახორციელებდნენ აქციების უკუყიდვას, მაგრამ დივიდენდის ოდენობა და პოლიტიკა ყოველწლიურად განისაზღვრება და გარანტირებული არ არის. დივიდენდი, როგორც წესი, ფუნტში ირიცხება. დივიდენდის მისაღებად აქცია დივიდენდის გარეშე ვაჭრობის თარიღამდე უნდა გქონდეს. დივიდენდებზე საგადასახადო წესები დამოკიდებულია კომპანიის რეგისტრაციის ქვეყანასა და შენს რეზიდენტობაზე — გადაამოწმე მიმდინარე მოთხოვნები. მეტი — დივიდენდების გზამკვლევი.
რისკები: კონცენტრაცია და ქვეყნის რისკი
„ვიცნობ ამ ბანკს, ამიტომ მის აქციას ვიყიდი“ — გასაგები ლოგიკაა, მაგრამ აქ რამდენიმე ფარული რისკია:
- ქვეყნის რისკი — სამივე ჯგუფის ბიზნესი ძირითადად საქართველოს ეკონომიკაზეა დამოკიდებული. პოლიტიკური ან ეკონომიკური შოკი მათ ერთდროულად დაარტყამს.
- კონცენტრაცია — ორი ბანკი და ჰოლდინგი, რომელიც ერთ-ერთ მათგანში წილს ფლობს, ერთმანეთთან მაღალ კორელაციაშია. სამივეს ფლობა ნამდვილ დივერსიფიკაციას არ ნიშნავს.
- ორმაგი ექსპოზიცია — თუ საქართველოში ცხოვრობ და მუშაობ, შენი შემოსავალი, ქონება და დანაზოგი უკვე ქართულ ეკონომიკაზეა მიბმული. ქართული აქციები ამ რისკს კიდევ უფრო ზრდის.
- ბანკის სექტორის რისკები — რეგულაციების ცვლილება, სესხების ხარისხი, საპროცენტო განაკვეთები.
- განვითარებადი ბაზრის რისკი — ასეთი აქციები შეიძლება უფრო მერყევი იყოს, ვიდრე განვითარებული ქვეყნების დიდი კომპანიები.
რა შეამოწმო, სანამ იყიდი
- წაიკითხე კომპანიის უახლესი წლიური ანგარიში და შედეგების პრეზენტაციები — ისინი ინგლისურად ქვეყნდება კომპანიების ვებგვერდებზე;
- გაიგე, საიდან მოდის მოგება: რომელ ქვეყნებსა და ბიზნეს-ხაზებზე მოდის შემოსავლის დიდი ნაწილი;
- შეამოწმე, როგორ იცვლებოდა ფასი წარსულ კრიზისებში — ეს წარმოდგენას მოგცემს, რამდენად მერყევი შეიძლება იყოს;
- დაითვალე, რამდენი პროცენტი იქნება ეს აქცია შენს მთლიან პორტფელში და რამდენად ხარ უკვე დამოკიდებული ქართულ ეკონომიკაზე;
- გაარკვიე ყველა ხარჯი: საკომისიო, ვალუტის კონვერტაცია, შესაძლო გადასახადები.
შემდეგი ნაბიჯი
სანამ ნებისმიერი ბანკის აქციას შეაფასებ, გაიარე გაკვეთილი სექტორები და რეგიონები — ის დაგეხმარება, გაიგო, როგორ ჯდება ქვეყნის რისკი მთლიან პორტფელში.