ბირჟა და ბროკერი

აქცია სადღაც უნდა იყიდო. ამისთვის არსებობს საფონდო ბირჟა — ადგილი, სადაც ერთმანეთს ხვდებიან ისინი, ვისაც აქციის ყიდვა უნდა, და ისინი, ვისაც გაყიდვა.

ბირჟა როგორც ბაზრობა

წარმოიდგინე ხილის ბაზრობა. გამყიდველები ამბობენ, რა ფასად ყიდიან ვაშლს, მყიდველები — რა ფასად იყიდდნენ. როცა ფასზე თანხმდებიან, გარიგება შედგა. ბირჟაც ასე მუშაობს, ოღონდ ელექტრონულად, წამში მილიონობით გარიგებით.

მსოფლიოს უდიდესი ბირჟებია ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟა (NYSE) და Nasdaq. არსებობს ლონდონის, ტოკიოს, ფრანკფურტის ბირჟები და საქართველოს საფონდო ბირჟაც, თუმცა ის ძალიან პატარაა.

ბროკერი — შენი შუამავალი

ჩვეულებრივ ადამიანს ბირჟაზე პირდაპირ ვაჭრობა არ შეუძლია. ამისთვის საჭიროა ბროკერი — ლიცენზირებული კომპანია, რომელიც შენს შეკვეთას ბირჟაზე გადასცემს და ნაყიდ აქციებს შენს ანგარიშზე ინახავს. საქართველოში ამ როლს ასრულებენ როგორც ბანკების მობაილ აპლიკაციები, ისე საბროკერო კომპანიები.

როგორ იქმნება ფასი

ფასს არავინ „ადგენს“ — ის მიწოდებისა და მოთხოვნის შედეგია:

• თუ ბევრს უნდა ყიდვა და ცოტას — გაყიდვა, ფასი იზრდება.
• თუ ბევრს უნდა გაყიდვა და ცოტას — ყიდვა, ფასი ეცემა.

ნებისმიერ მომენტში არსებობს ორი ფასი: ყველაზე მაღალი, რასაც მყიდველი იხდის, და ყველაზე დაბალი, რაზეც გამყიდველი თანახმაა. ამას ყიდვისა და გაყიდვის ფასი ჰქვია, მათ შორის სხვაობას კი — სპრედი.

ორი მთავარი შეკვეთა

როდის მუშაობს ბირჟა

ამერიკული ბირჟები მუშაობს ნიუ-იორკის დროით 9:30-დან 16:00-მდე, სამუშაო დღეებში. საქართველოს დროით ეს დაახლოებით 17:30-დან შუაღამემდეა (ზამთრის თვეებში — ერთი საათით გვიან). ამ საათებს გარეთ ფასი ძირითადად არ იცვლება, თუმცა ზოგი ბროკერი დამატებით საათებშიც იძლევა ვაჭრობის საშუალებას.

ხარჯები

ბროკერი თავისი მომსახურებისთვის საკომისიოს იღებს — ყიდვაზე, გაყიდვაზე, ზოგჯერ ანგარიშის მომსახურებაზე ან ვალუტის გადაცვლაზე. პატარა თანხებზე ფიქსირებული საკომისიო შესამჩნევი შეიძლება იყოს: 2 დოლარი 20-დოლარიან ყიდვაზე უკვე 10%-ია!

მოკლედ

• ბირჟა აქციების „ბაზრობაა“, ბროკერი — შუამავალი შენსა და ბირჟას შორის.
• ფასს მიწოდება და მოთხოვნა ქმნის.
• საბაზრო შეკვეთა — სწრაფი; ლიმიტური — შენი ფასით.
• ამერიკული ბირჟები საქართველოს დროით საღამოს მუშაობს.