ობლიგაცია ყველაზე მარტივად სესხია: შენ ფულს ასესხებ სახელმწიფოს ან კომპანიას, ის კი გპირდება, რომ რეგულარულად გადაგიხდის პროცენტს და ვადის ბოლოს თანხას დაგიბრუნებს.
ობლიგაციის სამი მთავარი ნაწილი
ნომინალი — თანხა, რომელიც ვადის ბოლოს დაგიბრუნდება (ხშირად 1000 დოლარი ან 1000 ლარი).
კუპონი — წლიური პროცენტი, რომელსაც გიხდიან (მაგ. 5% = 50 დოლარი წელიწადში 1000-დოლარიან ობლიგაციაზე).
სახელმწიფოები — მაგალითად, აშშ-ის სახელმწიფო ობლიგაციები ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხოდ მსოფლიოში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროც გამოსცემს ლარის სახელმწიფო ფასიან ქაღალდებს.
კომპანიები — კორპორაციული ობლიგაციები, როგორც წესი, უფრო მაღალ პროცენტს იხდიან, რადგან უფრო სარისკოა.
საკრედიტო რეიტინგი: რამდენად სანდოა მსესხებელი
თუ მსესხებელი გაკოტრდება, შეიძლება ფული ვერ დაგიბრუნოს. ამ რისკს სპეციალური სააგენტოები (S&P, Moody's, Fitch) აფასებენ და საკრედიტო რეიტინგს ანიჭებენ:
რეიტინგი
რას ნიშნავს
პროცენტი
AAA, AA
ძალიან სანდო
დაბალი
A, BBB
სანდო („საინვესტიციო დონე“)
საშუალო
BB და ქვემოთ
სარისკო („მაღალშემოსავლიანი“ ან „ნაგვის“ ობლიგაციები)
მაღალი
წესი იგივეა, რაც პირველ კურსში ვისწავლეთ: მეტი რისკი = მეტი პროცენტი.
რატომ იცვლება ობლიგაციის ფასი
ობლიგაცია ვადამდეც შეიძლება გაყიდო ბაზარზე. მისი ფასი კი ძირითადად ერთ რამეზეა დამოკიდებული — ბაზარზე მიმდინარე საპროცენტო განაკვეთებზე.
2022 წელს, როცა განაკვეთები სწრაფად გაიზარდა, გრძელვადიანი ობლიგაციების ფასი ზოგჯერ 20%-ზე მეტით დაეცა. „უსაფრთხო“ არ ნიშნავს „ყოველთვის სტაბილურს“.
რატომ ფლობენ ობლიგაციებს
სტაბილურობა — მაღალი რეიტინგის ობლიგაციები, როგორც წესი, აქციებზე გაცილებით ნაკლებად მერყეობს.
პროგნოზირებადი შემოსავალი — იცი, რამდენს მიიღებ და როდის.
ბალანსი — ხშირად, როცა აქციები ეცემა, ხარისხიანი სახელმწიფო ობლიგაციები ნაკლებად ეცემა ან იზრდება კიდეც.
ობლიგაციებში ინვესტირება ყველაზე მარტივად ობლიგაციების ETF-ით შეიძლება, რომელიც ასობით ობლიგაციას ფლობს.
მოკლედ
ობლიგაცია სესხია: იღებ კუპონს და ვადის ბოლოს ნომინალს.
რეიტინგი აჩვენებს მსესხებლის სანდოობას; დაბალი რეიტინგი = მაღალი პროცენტი.
განაკვეთების ზრდისას ობლიგაციის ფასი ეცემა და პირიქით.
ინვესტორი